Prawo uchodźcy do łączenia rodziny

A A A

Córka A i S przyjechała do Niderlandów bez opieki, gdy była jeszcze małoletnia. W lutym 2014 r. złożyła wniosek o azyl, a 2.6.2014 r. osiągnęła pełnoletniość. Decyzją z października 2014 r. sekretarz stanu ds. bezpieczeństwa i sprawiedliwości (dalej jako: sekretarz stanu) udzielił zainteresowanej zezwolenia na pobyt tytułem azylu na okres 5 lat. W grudniu 2014 r. powołując się na łączenie rodziny organizacja VluchtelingenWerk Midden-Nederland złożyła w imieniu córki A i S wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy dla jej rodziców, a także dla jej trzech małoletnich braci. W decyzji z maja 2015 r. sekretarz stanu oddalił ten wniosek ze względu na to, że w momencie złożenia wniosku córka A i S była pełnoletnia. Wniesione od tej decyzji odwołanie zostało oddalone jako bezzasadne. We wrześniu 2015 r. A i S wnieśli skargę na tę decyzję podnosząc, że z art. 2 lit. f) dyrektywy 2003/86 wynika, że aby określić, czy osoba może zostać zakwalifikowana jako „osoba nieletnia [małoletnia] pozbawiona opieki” w rozumieniu tego przepisu, rozstrzygająca jest data wjazdu zainteresowanego do danego państwa członkowskiego. Natomiast sekretarz stanu prezentował stanowisko, że decyzdująca w tym względzie jest data złożenia wniosku o łączenie rodziny.

Poprzez pytanie prejudycjalne sąd odsyłający dążył do ustalenia, czy art. 2 lit. f) dyrektywy Rady 2003/86/WE z 22.9.2003 r. w sprawie prawa do łączenia rodzin należy interpretować w ten sposób, że jako „osobę nieletnią [małoletnią]” w rozumieniu tego przepisu należy zakwalifikować obywatela państwa trzeciego lub bezpaństwowca, który nie ukończył 18 lat w dniu wjazdu na terytorium państwa członkowskiego i w dniu złożenia przez niego wniosku o udzielenie azylu w tym państwie, lecz który w toku procedury azylowej osiągnął pełnoletniość i otrzymał następnie status uchodźcy?

Zgodnie z art. 1 celem dyrektywy 2003/86 jest określenie warunków wykonania prawa do łączenia rodziny przez obywateli państwa trzeciego zamieszkujących legalnie na terytorium państw członkowskich. Z motywu 8 tej dyrektywy wynika, że przewidziano w niej korzystniejsze warunki wykonywania tego prawa przez uchodźców, ponieważ ich sytuacja wymaga szczególnej uwagi w świetle powodów, które zmusiły ich do opuszczenia swojego kraju oraz uniemożliwiają im tam prowadzenie normalnego życia rodzinnego. Jedna z tych korzystniejszych przesłanek dotyczy łączenia rodziny ze wstępnymi pierwszego stopnia w prostej linii uchodźcy. Na mocy art. 4 ust. 2 lit. a) dyrektywy 2003/86 możliwość takiego łączenia jest, co do zasady, pozostawiona uznaniu każdego państwa członkowskiego i uzależniona w szczególności od warunku, aby wstępni pierwszego stopnia w prostej linii pozostawali na utrzymaniu członka rodziny rozdzielonej i nie posiadali wsparcia własnej rodziny w kraju pochodzenia. Jednak wyjątek od powyższej zasady przewidziano w art. 10 ust. 3 lit. a) tej dyrektywy. Zgodnie z tym przepisem prawo do takiego łączenia w odniesieniu do małoletnich uchodźców pozostających bez opieki, nie podlega ani zakresowi uznania państw członkowskich, ani przesłankom określonym w art. 4 ust. 2 lit. a).

Pojęcie „osoby nieletnie pozbawione opieki”, którym w ramach dyrektywy 2003/86 posłużono się jedynie w art. 10 ust. 3 lit. a), zdefiniowano w art. 2 lit. f) tej dyrektywy. Zgodnie z tym ostatnim przepisem do celów dyrektywy 2003/86 określenie „osoby nieletnie pozbawione opieki” oznacza „obywateli państwa trzeciego lub bezpaństwowców poniżej 18. roku życia, którzy przybywają na terytorium państw członkowskich bez opieki osoby dorosłej odpowiedzialnej zgodnie z prawem lub zwyczajowo, oraz o ile nie są skutecznie objęte opieką takiej osoby, bądź też osoby nieletnie, które są pozostawione bez opieki po wjeździe na terytorium państw członkowskich”. W tym przepisie określono zatem dwie przesłanki, tj. aby zainteresowany był „osobą nieletnią” i „pozbawioną opieki”. Trybunał stwierdził, że w odniesieniu do drugiej przesłanki art. 2 lit. f) tej dyrektywy 2003/86 dotyczy chwili jego wjazdu na terytorium danego państwa członkowskiego. Jednak z tego przepisu wynika, że należy także uwzględnić późniejsze okoliczności. Odnośnie pierwszej przesłanki, tj. aby zainteresowany był „osobą nieletnią” w art. 2 lit. f) dyrektywy 2003/86 ograniczono się do wskazania, że zainteresowany powinien być „poniżej 18. roku życia”, bez uściślenia, w jakiej chwili należy spełnić tę przesłankę. Jednak z tej ostatniej okoliczności, zdaniem TS, nie wynika, że to do każdego państwa członkowskiego należy określenie momentu właściwego dla celów oceny spełnienia wspomnianej przesłanki. Zgodnie z wymogami zarówno jednolitego stosowania unijnego prawa, jak i zasady równości przepisowi tego prawa, który nie zawiera żadnego wyraźnego odesłania do prawa państw członkowskich dla celów określenia jego znaczenia i zakresu, należy zwykle nadać w całej Unii autonomiczną i jednolitą wykładnię, co powinno nastąpić z uwzględnieniem w szczególności kontekstu przepisu oraz celu danego uregulowania (wyrok Ouhrami, C 225/16, pkt 38). Ani w art. 2 lit. f) dyrektywy 2003/86, ani w art. 10 ust. 3 lit. a) tej dyrektywy nie zawarto odesłania do prawa krajowego lub do państw członkowskich – w odróżnieniu od innych przepisów tej dyrektywy. Trybunał stwierdził, że takich jak art. 5 ust. 1 i art. 11 ust. 2 – co sugeruje, że gdyby unijny prawodawca zamierzał pozostawić uznaniu każdego państwa członkowskiego określenie, do jakiego momentu należy uznawać zainteresowanego za małoletniego dla celów skorzystania przez niego z przysługującego w odniesieniu do rodziców prawa do łączenia rodziny, przewidziałby on takie odesłanie także w tym kontekście. W art. 10 ust. 3 lit. a) dyrektywy 2003/86 nałożono na państwa członkowskie określony obowiązek, na wypadek gdyby zaistniała wskazana w nim sytuacja, zezwolenia na łączenie rodziny w odniesieniu do wstępnych pierwszego stopnia w prostej linii członka rodziny rozdzielonej nie przyznano tym państwom w tym zakresie swobodnego uznania. Ponadto, dyrektywa 2003/86 realizuje nie tylko, w sposób ogólny, cel polegający na wspieraniu łączenia rodziny i przyznaniu ochrony obywatelom państwa trzeciego, w szczególności małoletnim (wyrok O i in., C 356/11 i C 357/11, pkt 69), lecz art. 10 ust. 3 lit. a) ma w szczególności na celu zapewnienie wzmocnionej ochrony tym z uchodźców, którzy posiadają status małoletnich bez opieki.

Trybunał stwierdził, że rozpatrywana w postępowaniu głównym sytuacja nie jest w tym względzie porównywalna z przywołaną przez rząd niderlandzki sytuacją leżącą u podstaw wyroku Noorzia (C 338/13). W tym ostatnim wyroku rozpatrywano art. 4 ust. 5 dyrektywy 2003/86. Zgodnie z tym przepisem w celu zapewnienia lepszej integracji i uniknięcia wymuszonych małżeństw, państwa członkowskie mogą wymagać, aby członek rodziny rozdzielonej i jego małżonek byli w pewnym minimalnym wieku, co najwyżej 21 lat, przed umożliwieniem połączenia z małżonkiem. Przepis ten ma charakter fakultatywny i wyraźnie pozostawiono w nim państwom członkowskim zakres uznania w celu określenia przez nie minimalnego wieku członka rodziny rozdzielonej i jego małżonka, jaki w danym przypadku wydaje się odpowiedni dla zapewnienia lepszej integracji i zapobiegania przymusowym małżeństwom. W konsekwencji różnice wynikające z faktu pozostawienia każdemu państwu członkowskiemu możliwości określenia daty, którą organy krajowe powinny przyjąć dla celów ustalenia, czy została spełniona przesłanka dotycząca wieku, są zgodne z charakterem i celem art. 4 ust. 5 dyrektywy 2003/86 – odmiennie niż w przypadku art. 10 ust. 3 lit. a) tej dyrektywy.

Trybunał stwierdził, że rozpatrując kwestię, jaki jest ostatecznie moment, w odniesieniu do którego należy ocenić wiek uchodźcy, aby mógł on być uznany za małoletniego i w konsekwencji skorzystać ze wskazanego w art. 10 ust. 3 lit. a) dyrektywy 2003/86 prawa do łączenia rodziny, należy tę kwestię rozstrzygnąć, biorąc pod uwagę wykładnię językową, systemową i celowościową tej dyrektywy. Przy czym należy również uwzględnić kontekstu uregulowań, w jakie wpisuje się ta dyrektywa, a także ogólne zasady unijnego prawa. Trybunał uznał, że treści art. 2 lit. f) i art. 10 ust. 3 lit. a) dyrektywy 2003/86 same w sobie nie umożliwiają rozstrzygnięcia tej kwestii.

Odnosząc się do systematyki dyrektywy 2003/86, TS wskazał, że zgodnie z jej art. 3 ust. 2 lit. a) nie ma ona zastosowania, gdy członek rodziny rozdzielonej jest obywatelem państwa trzeciego ubiegającym się o uznanie statusu uchodźcy, co do którego to wniosku nie została jeszcze wydana ostateczna decyzja. W art. 9 ust. 1 tej dyrektywy uściślono zaś, że jej rozdział V, w którym zawarto art. 10 ust. 3 lit. a), ma zastosowanie do łączenia rodzin uchodźców uznawanych przez państwa członkowskie. O ile możliwość złożenia przez osobę ubiegającą się o azyl wniosku o łączenie rodziny na podstawie dyrektywy 2003/86 jest uzależniona od przesłanki, aby w przedmiocie jej wniosku o udzielenie azylu wydano już ostateczną pozytywną decyzję, o tyle TS stwierdził, że tę przesłankę można wyjaśnić okolicznością, że przed przyjęciem takiej decyzji niemożliwe jest ustalenie, czy zainteresowany spełnia przesłanki przyznania mu statusu uchodźcy, który to status uzależnia z kolei możliwość ubiegania się o łączenie rodziny. Trybunał przypomniał, że status uchodźcy powinien zostać przyznany danej osobie w sytuacji, gdy spełnia ona minimalne unijne normy. Na mocy art. 13 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/95/UE z 13.12.2011 r. w sprawie norm dotyczących kwalifikowania obywateli państw trzecich lub bezpaństwowców jako beneficjentów ochrony międzynarodowej, jednolitego statusu uchodźców lub osób kwalifikujących się do otrzymania ochrony uzupełniającej oraz zakresu udzielanej ochrony, państwa członkowskie nadają ten status każdemu obywatelowi państwa trzeciego lub bezpaństwowcowi, który spełnia przesłanki uznania go za uchodźcę zgodnie z rozdziałami II i III tej dyrektywy, a państwom tym nie przysługują żadne uprawnienia dyskrecjonalne w tym zakresie (wyrok H.T., C 373/13, pkt 63). Ponadto w motywie 21 dyrektywy 2011/95 uściślono, że uznanie statusu uchodźcy jest aktem deklaratoryjnym. A zatem po złożeniu wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej zgodnie z rozdziałem II dyrektywy 2011/95 każdemu obywatelowi państwa trzeciego lub każdemu bezpaństwowcowi, który spełnia materialnoprawne przesłanki określone w rozdziale III tej dyrektywy, przysługuje podmiotowe prawo ubiegania się o status uchodźcy i to nawet przed przyjęciem formalnej decyzji w tym względzie. W tych okolicznościach uzależnienie wskazanego w art. 10 ust. 3 lit. a) dyrektywy 2003/86 prawa do łączenia rodziny od momentu, w którym właściwy organ krajowy przyjmie formalną decyzję przyznającą status uchodźcy danej osobie i, w konsekwencji, od szybkości rozpatrywania wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej przez ten organ, zdaniem TS, podważałoby skuteczność (effet utile) tego przepisu i byłoby niezgodne nie tylko z celem tej dyrektywy, jakim jest wspieranie łączenia rodziny i przyznanie w tym względzie szczególnej ochrony uchodźcom, w szczególności małoletnim bez opieki, lecz także z zasadami równego traktowania i pewności prawa. Trybunał stwierdził, że taki sposób wykładni powodowałby bowiem tym, że dwaj małoletni uchodźcy bez opieki w tym samym wieku, którzy wnieśli w tym samym momencie wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej, mogliby – wobec prawa do łączenia rodziny – być traktowani odmiennie w odniesieniu do okresu rozpatrywania ich wniosków, na który nie mają oni, co do zasady, żadnego wpływu. Przy czym ten czas rozpatrywania, wyjąwszy złożoność konkretnych sytuacji, może być uzależniony zarówno od obciążenia właściwych organów pracą, jak i od dokonanych przez państwa członkowskie wyborów politycznych dotyczących udostępnienia personelu tym organom i przypadków traktowanych priorytetowo. Ponadto przy uwzględnieniu faktu, że czas trwania procedury azylu może być znaczny i że – w szczególności w okresie dużego napływu osób ubiegających się o ochronę międzynarodową – terminy określone w tym względzie w unijnym prawie są często przekraczane, uzależnienie prawa do łączenia rodziny od momentu, w którym zamknięto tę procedurę, mogłoby pozbawić znaczną część uchodźców, którzy wnieśli wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej jako małoletni pozbawieni opieki, możliwości skorzystania z tego prawa i z ochrony, jaką przyznano im w art. 10 ust. 3 lit. a) dyrektywy 2003/86. Co więcej, zamiast zachęcać organy krajowe do priorytetowego rozpatrywania wniosków o udzielenie ochrony międzynarodowej złożonych przez małoletnich pozostających bez opieki w celu uwzględnienia ich szczególnej wrażliwości (art. 31 ust. 7 lit. b) dyrektywy 2013/32), taki sposób wykładni mógłby mieć przeciwny skutek. W ocenie TS taka interpretacja powodowałby przeszkodę w realizacji celu zamierzonego zarówno w dyrektywie 2013/32, jak i w dyrektywach 2003/86 i 2011/95, polegającego na zapewnieniu, aby zgodnie z art. 24 ust. 2 Karty praw podstawowych faktycznie uwzględniano najlepszy interes dziecka przy stosowaniu tych dyrektyw w państwach członkowskich. Ponadto, ten sposób wykładni oznaczałby brak możliwości przewidzenia przez małoletniego pozbawionego opieki, który złożył wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej, czy będzie on mógł skorzystać z prawa do łączenia rodziny przysługującego mu w odniesieniu do rodziców – co mogłoby naruszać zasadę pewności prawa. Dlatego TS stwierdził, że przyjęcie daty złożenia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej jako daty, do której należy się odnieść, aby ocenić wiek uchodźcy dla celów stosowania art. 10 ust. 3 lit. a) dyrektywy 2003/86, umożliwia zapewnienie identycznego i przewidywalnego traktowania wszystkich wnioskodawców znajdujących się w takiej samej sytuacji pod względem chronologicznym. Taka interpretacja gwarantuje, iż powodzenie wniosku o łączenie rodziny będzie zasadniczo zależeć od okoliczności związanych z wnioskodawcą, a nie z administracją, np. czasu rozpatrywania wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej lub wniosku o łączenie rodziny (wyrok Noorzia, pkt 17).

Rząd niderlandzki i Komisja podnosili, że możliwość powoływania się przez uchodźcę posiadającego status małoletniego pozbawionego opieki w momencie złożenia wniosku, lecz który uzyskał pełnoletność w toku procedury, na ten przepis bez żadnego ograniczenia czasowego w celu skorzystania z łączenia rodziny byłaby niezgodna z celem zamierzonym w art. 10 ust. 3 lit. a) dyrektywy 2003/86. Trybunał stwierdził, że taki uchodźca powinien złożyć wniosek o łączenie rodziny w rozsądnym terminie. Dla celów określenia takiego rozsądnego terminu orientacyjny charakter ma rozstrzygnięcie przyjęte przez unijnego prawodawcę w podobnym kontekście określonym w art. 12 ust. 1 ak. 3 tej dyrektywy. Wobec tego TS uznał, że sformułowany na podstawie art. 10 ust. 3 lit. a) tej dyrektywy wniosek o łączenie rodziny powinien w takiej sytuacji, co do zasady, zostać złożony w terminie 3 miesięcy od dnia, w którym dany „małoletni” uzyskał status uchodźcy.

Reasumując TS orzekł, że art. 2 lit. f) w zw. z art. 10 ust. 3 lit. a) dyrektywy 2003/86 należy interpretować w ten sposób, że jako „osobę nieletnią [małoletnią]” w rozumieniu tego przepisu należy zakwalifikować obywatela państwa trzeciego lub bezpaństwowca, który nie ukończył 18 lat w dniu wjazdu na terytorium państwa członkowskiego i w dniu złożenia przez niego wniosku o udzielenie azylu w tym państwie, lecz który w toku procedury azylowej osiągnął pełnoletniość i otrzymał następnie status uchodźcy.

Wyrok TS z 12.4.2018 r., A i S, C 550/16



Źródło: www.curia.eu

opracowała: dr Ewa Skibińska - WPiA UKSW w Warszawie, eskibinska@wp.pl

 

Ocena artykułu:
Oceniono 0 razy
Oceniłeś już ten artykuł.
Artykuł został oceniony.
Podziel się ze znajomymi
Artykuł:
Prawo uchodźcy do łączenia rodziny
Ewa Skibińska (oprac.)
Do:
Od:
Wiadomość:
Komentarze
Brak komentarzy
Zaloguj się lub zarejestruj, aby dodać komentarz.
 
Wyrok V CSK 283/10
Obliczanie terminu przedawnienia roszczenia o zachowek
Zamów
 

Prenumerata

Moduł tematyczny