Opłaty egzekucyjne a VAT

A A A

Komornik sądowy nie może podwyższyć opłaty egzekucyjnej, pobieranej na podstawie art. 49 ust. 1 ustawy z 29.8.1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji (t. jedn.: Dz.U. z 2016 r. poz. 1138 ze zm.; dalej jako: KomEgzU), o podatek od towarów i usług – wynika z uchwały Sądu Najwyższego podjętej w składzie 7 sędziów.

Komornik sądowy umorzył postępowanie egzekucyjne w sprawie z wniosku „P.” S.A. przeciwko Mariuszowi W. i ustalił koszty egzekucji na kwotę 736 zł, obejmującą opłatę stosunkową (557,51 zł + 117,49 zł VAT) oraz wydatki gotówkowe (61 zł). Jako podstawę ustalenia wysokości opłaty wskazał art. 49 ust. 1 KomEgzU, a wydatków gotówkowych – art. 39 ust. 2 pkt 8 KomEgzU. W skardze na czynności komornika dłużnik zakwestionował prawidłowość ustalenia opłaty egzekucyjnej. Zarzucił, że opłata stosunkowa powinna być określona na podstawie art. 49 ust. 2 KomEgzU, ponieważ część egzekwowanej należności została przekazana bezpośrednio wierzycielowi, poza tym opłata ta nie powinna być powiększona o podatek VAT.

Sąd zmienił zaskarżone postanowienie w ten sposób, że ustalił koszty egzekucji na kwotę 618,51 zł, natomiast w pozostałej części skargę oddalił. Stanął na stanowisku, że opłata stosunkowa została prawidłowo określona na podstawie art. 49 ust. 1 KomEgzU, ponieważ kwoty przekazane przez dłużnika wierzycielowi po wszczęciu postępowania egzekucyjnego należy uznać za świadczenia wyegzekwowane. Jednocześnie sąd uznał, że tak określona opłata nie może jednak przekraczać kwoty 557,51 zł, brak bowiem podstaw prawnych do obciążenia dłużnika podatkiem VAT.

Sąd II instancji rozpoznając zażalenie komornika powziął poważne wątpliwości i w związku z tym przedstawił SN do rozstrzygnięcia pytanie prawne: „Czy opłata egzekucyjna ustalona przez komornika sądowego na podstawie art. 49 ust. 1 KomEgzU winna być powiększona o należność z tytułu podatku od towarów i usług, czy też zawiera w sobie kwotę podatku VAT?”. Orzekający w składzie 3-osobowym SN przekazał zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia powiększonemu składowi.

W uzasadnieniu wskazano, że dłużnik powinien zwrócić wierzycielowi koszty niezbędne do celowego przeprowadzenia egzekucji. Koszty ściąga się wraz z egzekwowanym roszczeniem. Koszt egzekucji ustala postanowieniem komornik, jeżeli przeprowadzenie egzekucji należy do niego. Źródłem finansowania działalności egzekucyjnej komornika są pobierane przez niego opłaty egzekucyjne, określone w rozdziale 7 KomEgzU. Minister Finansów w interpretacji ogólnej z 9.6.2015 r. (Dz.Urz. Min. Fin. z 2015 r. poz. 41) stwierdził, że czynności wykonywane przez komorników należy uznać za podlegające opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług świadczenie usług za wynagrodzeniem oraz że do czynności tych nie ma zastosowania wyłączenie, o którym mowa w art. 15 ust. 6 VATU. Jednocześnie, ze względu na zmianę wykładni i wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadę zaufania obywateli do państwa, zwolnił komorników z obowiązku zapłaty podatku od towarów i usług z tytułu wykonywanych przez nich czynności za wynagrodzeniem do końca września 2015 r. W dniu 21.9.2015 r. do interpretacji tej został sporządzony biuletyn informacyjny, w którym wyjaśniono, że w przypadku usług świadczonych przez komorników sądowych, dla których są oni podatnikami VAT, podstawą opodatkowania będą wszelkie kwoty (wynagrodzenie) otrzymane w zamian za świadczone usługi, przede wszystkim opłaty egzekucyjne, o których mowa w art. 43–60 KomEgzU, czy też kwoty otrzymane na podstawie art. 63 KomEgzU, tytułem zastępstwa komornika, pomniejszone o kwotę podatku. Aby ustalić podstawę opodatkowania należy odjąć od otrzymanej należnej komornikowi kwoty wartość podatku należnego, obliczonego metodą „w stu”, co oznacza, że każde 100 zł wynagrodzenia zawiera 18,70 zł podatku VAT (100 zł × 23%/123), podstawa opodatkowania wynosi zatem 81,30 zł (100 zł – 18,70 zł).

Sąd Najwyższy wskazał, że kwestia, czy komornik sądowy jest w świetle przepisów prawa podatkowego podatnikiem podatku VAT usuwa się spod oceny sądu powszechnego, podlega bowiem rozstrzygnięciu w postępowaniu administracyjnym. Z kolei prawidłowość ustalenia przez komornika sądowego opłaty egzekucyjnej podlega rozpoznaniu na drodze sądowej. Rozważając zależność między uiszczeniem przez komornika sądowego podatku VAT, przy założeniu, że zachodzą przesłanki do jego naliczenia, a wysokością opłat egzekucyjnych, SN w uchwale stanął na stanowisku, że komornik sądowy, określając wysokość kosztów postępowania egzekucyjnego, nie może podwyższyć opłaty egzekucyjnej, ustalonej na podstawie art. 49 ust. 1 i 2 KomEgzU, o stawkę podatku od towarów i usług. Stwierdził, że do odmiennego wniosku nie prowadzi analiza regulacji zawartych w art. 35 i 63 KomEgzU, wskazywanych jako argument na rzecz poglądu o ukształtowaniu opłat egzekucyjnych jako wartości netto. Przepisy te bowiem nie określają sposobu obliczania opłat ani nie zawierają odniesienia do kwestii podatkowych. Wyjaśniają jedynie przeznaczenie opłat egzekucyjnych oraz sposób obliczenia dochodu komornika stanowiącego podstawę rozliczeń pomiędzy nim a jego zastępcą. Nie mogą więc stanowić przeciwwagi dla wniosków płynących z art. 49 ust. 1 i 2 KomEgzU, rozpatrywanego w powiązaniu z art. 29a ust. 1 VATU (zob. uchwała SN z 7.7.2016 r., III CZP 34/16, Legalis). Uchwała nie usuwa wszystkich wątpliwości, można bowiem przedstawić również argumenty przemawiające na rzecz przeciwnego stanowiska.

Do czasu wydania przez Ministra Finansów interpretacji ogólnej z 9.6.2015 r., komornicy sądowi w zakresie prowadzonej działalności egzekucyjnej nie podlegali opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług. Interpretacja ogólna, która nie jest źródłem powszechnie obowiązującego prawa. Interpretacji tej nie towarzyszyła nowelizacja KomEgzU oraz VATU, która uzasadniałaby zmianę wcześniejszego stanowiska w kwestii opodatkowania. Można więc twierdzić, że opłaty egzekucyjne określone w art. 43–60 KomEgzU nie obejmowały i nie obejmują podatku VAT, czyli stanowią należność netto. W takim wypadku możliwe jest podwyższenie należności o podatek VAT naliczany metodą „od sta”. W konsekwencji, przy założeniu, że czynności egzekucyjne wykonywane przez komorników sądowych należy uznać za podlegające opodatkowaniu podatkiem VAT, można bronić poglądu, że opłata egzekucyjna, o której mowa w art. 49 ust. 1 KomEgzU powinna być powiększona o kwotę tego podatku. Przemawiałaby za tym przede wszystkim zasada neutralności podatku od towarów i usług, zgodnie z którą podatek ten nie powinien obciążać podatników uczestniczących w obrocie towarami i usługami, którzy nie są ich ostatecznymi odbiorcami, ciężarem podatku powinien być natomiast obciążony ostateczny ich beneficjent, będący ostatnim ogniwem tego obrotu.

Wydając uchwałę SN wskazał, że zagadnienie leży na pograniczu prawa administracyjnego i prawa cywilnego procesowego. Ponieważ rozstrzyganie zagadnień podatkowych nie należy do sądów powszechnych, SN musiał dokonać oceny z perspektywy tych przepisów, na podstawie których musi orzekać w zakresie jaki jest niezbędny do rozpatrywania sprawy przez sąd. Jak wyjaśniono, opłata egzekucyjna tylko z punktu widzenia komornika to wynagrodzenie za świadczone usługi, ale dla dłużnika to opłata o charakterze daniny, opłaty publicznoprawnej zbliżonej do opłat sądowych, którą dłużnik ponosi za prowadzenie egzekucji. Ta należność publicznoprawna jest określona w KomEgzU bardzo ściśle; w art. 49 ust. 1 KomEgzU stanowczo wskazano jak ma być obliczona i jaka jest jej wysokość. Nie ma podstaw do doliczania do daniny publicznej kolejnej daniny jaką jest podatek. Sąd Najwyższy przypomniał, że zgodnie z art. 84 Konstytucji RP, każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków, określonych w ustawie.

Uchwała SN(7) z 27.7.2017 r., III CZP 97/16

Ocena artykułu:
Oceniono 0 razy
Oceniłeś już ten artykuł.
Artykuł został oceniony.
Podziel się ze znajomymi
Artykuł:
Opłaty egzekucyjne a VAT
Do:
Od:
Wiadomość:
Komentarze
Brak komentarzy
Zaloguj się lub zarejestruj, aby dodać komentarz.
 
Wyrok V CSK 283/10
Obliczanie terminu przedawnienia roszczenia o zachowek
Zamów
 

Prenumerata

Moduł tematyczny
Kalendarz wydarzeń