Ograniczenia swobody przedsiębiorczości

A A A

Memoria Srl jest spółką utworzoną w grudniu 2014 r., której działalność polega na oferowaniu członkom rodziny skremowanego zmarłego usług przechowywania urn pogrzebowych na podstawie umów przekazania miejsca na złożenie urn w kolumbarium. Usługi te były prezentowane jako umożliwiające członkom rodziny uniknięcia przechowywania takich urn w domach bądź na cmentarzach. Miejsca, w których urny te są przechowywane, przedstawiane są jako miejsca przeznaczone wyłącznie do przechowywania urn w otoczeniu estetycznie przyjemnym, cichym, bezpiecznym i pozwalającym na skupienie i modlitwę za zmarłych. Od września 2015 r. Memoria oddała do użytku dwa miejsca przeznaczone wyłącznie do przechowywania urn pogrzebowych położonych w gminie Padwa. Dostęp członków rodziny do tych miejsc był uzależniony od zaakceptowania wewnętrznego kodeksu postępowania, który nakazywał poszanowanie zasad właściwego zachowania, uprzejmości, godności, zakazywał spożywania napojów alkoholowych i nakładał obowiązek noszenia stosownego ubrania.

A.D.A. jest potencjalną klientką Memorii, zamierzającą spopielić zwłoki męża i przenieść prochy do jednego z tych miejsc. Jednak w listopadzie 2015 r. gmina Padwa przyjęła regulację, która zmieniła regulamin dotyczący usług pogrzebowych tej gminy. Dokonane zmiany spowodowały wyłączenie możliwości skorzystania przez przechowującego urnę pogrzebową z usług prywatnego przedsiębiorstwa zarządzanego niezależnie od miejskich służb cmentarnych w celu przechowywania tej urny poza gospodarstwem domowym. Wobec tego Memoria i A.D.A. wniosły do sądu skargę zmierzającą do stwierdzenia nieważności tej decyzji argumentując, że sporne uregulowanie krajowe nie jest zgodne z prawem UE, a precyzyjnie z zasadami swobody przedsiębiorczości i swobody świadczenia usług.

Poprzez pytanie prejudycjalne sąd odsyłający zmierzał do ustalenia, czy art. 49 TFUE należy interpretować w ten sposób, że sprzeciwia się on uregulowaniu krajowemu, które zakazuje nawet wobec wyraźnej woli zmarłego powierzenia urny pogrzebowej przez jej przechowawcę osobie trzeciej, które nakazuje jej przechowywanie w mieszkaniu, chyba że powierzona zostanie ona cmentarzowi miejskiemu, a ponadto które zakazuje wszelkiej działalności prowadzonej zarobkowo, której przedmiotem jest przechowywanie urn pogrzebowych?

Trybunał przypomniał, że nie są zgodne z art. 49 TFUE przepisy krajowe ustanawiające ograniczenie swobody przedsiębiorczości, chyba że takie ograniczenie może zostać uzasadnione nadrzędnymi względami interesu ogólnego (wyrok Venturini i in., od C 159/12 do C 161/12, pkt 30, 37). Zgodnie z orzecznictwem TS ograniczeniem w rozumieniu art. 49 TFUE jest każdy środek krajowy, który – nawet jeśli jest stosowany bez dyskryminacji ze względu na przynależność państwową – może utrudnić lub uczynić mniej atrakcyjnym korzystanie przez obywateli Unii lub unijnej spółki z zagwarantowanej Traktatem swobody przedsiębiorczości (wyrok Laezza, C 375/14, pkt 21). Trybunał stwierdził, że w rozpatrywanej sprawie włoskie przepisy, które zakazują świadczenia usługi przechowywania urn pogrzebowych w tym państwie, stanowią przeszkodę dla obywateli Unii lub unijnej spółki w rozpoczęciu i prowadzeniu działalności w celu wykonywania takiego przechowywania, a tym samym może ono utrudnić wykonywanie przez tych obywateli zagwarantowanej przez traktat swobody przedsiębiorczości. Wobec powyższego TS uznał, że takie uregulowanie ustanawia ograniczenie swobody przedsiębiorczości w rozumieniu art. 49 TFUE.

Zgodnie z orzecznictwem TS ograniczenie swobody przedsiębiorczości może być uzasadnione pod warunkiem, że jest ono stosowane bez dyskryminacji z uwagi na przynależność państwową, nadrzędnymi względami interesu ogólnego i o ile jest ono właściwe dla zagwarantowania realizacji zamierzonego celu i nie wykracza ono poza to, co jest konieczne dla jego osiągnięcia (wyrok Piringer, C 342/15, pkt 53). W szczególności ustawodawstwo krajowe jest właściwe do zapewnienia realizacji wskazanego celu tylko wtedy, gdy rzeczywiście zmierza ono do jego osiągnięcia w sposób spójny i systematyczny (wyroki: Hartlauer, C 169/07, pkt 55; Hiebler, C 293/14, pkt 65). W niniejszym przypadku gmina Padwa i rząd włoski twierdzą, że sporne uregulowanie jest stosowane bez dyskryminacji z uwagi na przynależność państwową oraz uzasadnione nadrzędnymi względami interesu ogólnego polegającymi na ochronie zdrowia publicznego, konieczności zapewnienia należnego szacunku dla pamięci o zmarłych, a także na ochronie dominujących we Włoszech wartości moralnych i religijnych, z których te ostatnie sprzeciwiają się istnieniu komercyjnej działalności związanej z przechowywaniem prochów zmarłych, a tym samym temu, aby działalność polegająca na przechowywaniu doczesnych szczątków miała cel zarobkowy.

Z orzecznictwa TS wynika, że ochrona zdrowia publicznego znajduje się wśród nadrzędnych względów interesu ogólnego uznanych przez unijne prawo oraz że państwa członkowskie posiadają w tym zakresie szeroką autonomię (wyrok Blanco Pérez i Chao Gómez, C 570/07 i C 571/07, pkt 44, 68, 106). Jednak taki cel, zdaniem TS, nie może uzasadniać omawianego ograniczenia, ponieważ prochy pogrzebowe, w odróżnieniu do zwłok, są obojętne z biologicznego punktu widzenia i ich przechowywanie nie może być ograniczone ze względów zdrowia publicznego. W ocenie TS cel ochrony zdrowia publicznego wskazany przez gminę Padwa i rząd włoski nie jest właściwy dla uzasadnienia ograniczeń swobody przedsiębiorczości ustanowionych przez sporne włoskie uregulowanie.

Trybunał przyznał, że cel ochrony szacunku należnego pamięci o zmarłych również może stanowić nadrzędny wzgląd interesu ogólnego, a uregulowanie krajowe zakazujące prywatnym przedsiębiorstwom sprawowania opieki nad urnami pogrzebowymi może zagwarantować jego realizację. Z jednej strony, taki zakaz może zagwarantować, że opieka nad urnami zostanie powierzona jednostkom organizacyjnym, które podlegać będą szczególnym obowiązkom i kontrolom mającym na celu zapewnienie szacunku należnego pamięci o zmarłych. Z drugiej strony, jest ono w stanie zagwarantować, że w przypadku zaprzestania przez dane jednostki organizacyjne ich działalności polegającej na przechowywaniu urny zostaną potraktowane w należyty sposób. Jednak TS stwierdził, że istnieją mniej restrykcyjne środki umożliwiające realizację tego celu, a w szczególności obowiązek zapewnienia przechowywania urn na podobnych warunkach, jak na cmentarzach komunalnych, a w przypadku zaprzestania działalności, obowiązek przeniesienia tych urn na publiczny cmentarz lub oddanie ich bliskim zmarłego. Wobec powyższego TS stwierdził, że ograniczeń swobody przedsiębiorczości ustanowionych przez sporne uregulowanie nie można uzasadnić ochroną szacunku należnego pamięci o zmarłych. W konsekwencji Trybunał uznał, że sporne uregulowanie krajowe wykracza poza to, co jest konieczne dla osiągnięcia celu ochrony szacunku należnego pamięci o zmarłych, czyli nie jest zgodne z zasadą proporcjonalności.

W odniesieniu do dominujących wartości moralnych i religijnych w danym państwie członkowskim włoski rząd twierdził, że sprzeciwiają się one temu, aby działalność polegająca na przechowywaniu doczesnych szczątków mogła mieć cel zarobkowy. Trybunał nie odniósł się do wartości takiego celu, ale wskazał, że z treści samego art. 5 ust. 2 ustawy Nr 130 wynika, że działalność przechowywania prochów pogrzebowych stanowi w tym państwie członkowskim przedmiot taryfikacji, która jest ustalona przez ministerstwo spraw wewnętrznych. Tym samym prowadzenie działalności przechowywania doczesnych szczątków na rzecz podmiotów prywatnych mogłoby podlegać tym samym ramom taryfowym, które same w sobie nie są postrzegane przez dane państwo członkowskie jako sprzeczne z wartościami moralnymi i religijnymi. W związku z tym w przypadku ich braku TS stwierdził, że sporne uregulowanie wykracza poza to, co jest konieczne dla osiągnięcia przytoczonego celu, a w konsekwencji nie może być uzasadnione w jego świetle.


Trybunał orzekł, że art. 49 TFUE należy interpretować w ten sposób, że sprzeciwia się on uregulowaniu krajowemu, takiemu jak sporne w postępowaniu głównym, które zakazuje, nawet wobec wyraźnej woli zmarłego, aby przechowawca urny pogrzebowej powierzył opiekę nad nią osobie trzeciej, które nakazuje mu przechowywanie jej w mieszkaniu, chyba że powierzy on ją cmentarzowi miejskiemu, a ponadto które zakazuje wszelkiej działalności zarobkowej, której przedmiotem, nawet niewyłącznym, jest przechowywanie urn pogrzebowych, niezależnie od podstawy tego przechowywania i czasu jego trwania.

Wyrok TS z 14.11.2018 r., Memoria i Dall’Antonia, C 342/17

 


 

Źródło: www.curia.eu

 

 

 

opracowała: dr Ewa Skibińska - WPiA UKSW w Warszawie, eskibinska@wp.pl

Ocena artykułu:
Oceniono 0 razy
Oceniłeś już ten artykuł.
Artykuł został oceniony.
Podziel się ze znajomymi
Artykuł:
Ograniczenia swobody przedsiębiorczości
Ewa Skibińska (oprac.)
Do:
Od:
Wiadomość:
Zaloguj się lub zarejestruj, aby dodać komentarz.
 
Wyrok V CSK 283/10
Obliczanie terminu przedawnienia roszczenia o zachowek
Zamów
 

Prenumerata

Moduł tematyczny