Minimalne stawki wynagrodzenia adwokatów

A A A

W sprawach rozpatrywanych przez bułgarskie sądy wniesiono o zasądzenie kwoty w wysokości 60 BGN i 200 BGN z tytułu wynagrodzenia adwokatów. Te kwoty były niższe od 300 BGN, tj. minimalnej kwoty przewidzianej w bułgarskim rozporządzeniu Nr 1 w sprawie minimalnych stawek wynagrodzenia adwokatów (dalej jako: rozporządzenie Nr 1). Sądy uznały, że wynegocjowanie wynagrodzenia niższego niż przewidziane w tym rozporządzeniu stanowi przewinienie dyscyplinarne na mocy bułgarskiej ustawy o adwokaturze. Bułgarskie przepisy upoważniają naczelną radę adwokacką (dalej jako: NRA), w której skład wchodzą wyłącznie adwokaci wybrani przez adwokatów, do ustalenia minimalnych stawek wynagrodzeń, bez jakiejkolwiek kontroli ze strony władz publicznych. Sporną kwestię stanowiło również, że w odniesieniu do zarejestrowanych adwokatów od wynagrodzenia nalicza się podlegający zapłacie VAT i uważa się go za nierozdzielną część należnego od klienta wynagrodzenia, które zostaje podwyższone o 20% VAT. Konsekwencją takiego naliczenia VAT jest to, że wynagrodzenie objęte jest ponownie wskazaną stawką podatku, ponieważ zmianie uległa podstawa opodatkowania.

W pytaniach prejudycjalnych sąd odsyłający dążył do ustalenia, czy art. 101 ust. 1 TFUE w zw. z art. 4 ust. 3 TUE należy interpretować w ten sposób, że sprzeciwia się obowiązywaniu przepisów krajowych, które nie zezwalają adwokatowi i jego klientowi na uzgodnienie wynagrodzenia w kwocie niższej niż minimalna stawka określona w rozporządzeniu przyjętym przez organizację zawodową adwokatów pod rygorem wszczęcia wobec tego adwokata postępowania dyscyplinarnego, oraz nie zezwalają sądowi na zasądzenie zwrotu wynagrodzenia w kwocie niższej od tej minimalnej stawki?

Postanowienie art. 101 TFUE odnosi się wyłącznie do zachowań przedsiębiorstw i nie dotyczy przepisów ustawowych lub wykonawczych pochodzących od państw członkowskich. Jednak z orzecznictwa TS wynika, że to postanowienie w zw. z art. 4 ust. 3 TUE, który ustanawia obowiązek współpracy między Unią a państwami członkowskimi, nakłada na państwa członkowskie obowiązek nieprzyjmowania oraz nieutrzymywania w mocy przepisów, również o charakterze ustawowym lub wykonawczym, które mogłyby pozbawiać skuteczności reguły konkurencji znajdujące zastosowanie do przedsiębiorstw (wyrok Etablissements Fr. Colruyt, C 221/15, pkt 43). Naruszenie art. 101 TFUE w zw. z art. 4 ust. 3 TUE ma miejsce wówczas, gdy państwo członkowskie narzuca lub faworyzuje zawieranie porozumień sprzecznych z art. 101 TFUE lub wzmacnia skutki tych porozumień, czy to pozbawia swoje własne regulacje charakteru państwowego, przenosząc odpowiedzialność za podejmowanie decyzji ingerujących w sferę interesów ekonomicznych na podmioty prywatne (wyrok Etablissements Fr. Colruyt, pkt 44 i przytoczone tam orzecznictwo). Nie jest tak w sytuacji, w której stawki są ustalane z poszanowaniem kryteriów interesu publicznego określonych przez ustawę, a władze publiczne nie delegują swych prerogatyw w zakresie zatwierdzenia lub ustalenia stawek prywatnym podmiotom gospodarczym, nawet jeżeli przedstawiciele tych podmiotów nie są w mniejszości w ramach komitetu proponującego te stawki (wyrok API i in., od C 184/13 do C 187/13, C 194/13, C 195/13 i C 208/13, pkt 31).

Z orzecznictwa TS wynika, że stawki określone przez organizację zawodową mogą mieć jednak charakter państwowy, w szczególności wówczas, gdy członkowie tej organizacji są ekspertami niezależnymi od zainteresowanych podmiotów gospodarczych i są oni zobowiązani z mocy prawa do ustalenia stawek z uwzględnieniem nie tylko interesów przedsiębiorstw lub stowarzyszeń przedsiębiorstw sektora, który ich wyznaczył, ale również interesu ogólnego oraz interesów przedsiębiorstw z innych sektorów lub odbiorców omawianych usług (wyrok API i in., pkt 34). W celu zagwarantowania, że członkowie organizacji zawodowej działają rzeczywiście z poszanowaniem interesu ogólnego, kryteria tego interesu powinny być określone w ustawie w sposób dostatecznie precyzyjny, i należy zapewnić skuteczną kontrolę oraz uprawnienia do podejmowania ostatecznych decyzji po stronie państwa (wyrok API i in., pkt 41).

Trybunał stwierdził, że w rozpatrywanej sprawie sporne przepisy nie zawierają żadnego precyzyjnego kryterium mogącego zagwarantować, że minimalne stawki wynagrodzenia adwokata, określone przez NRA będą sprawiedliwe i uzasadnione, przy jednoczesnym poszanowaniu interesu ogólnego. W szczególności te przepisy nie przewidują żadnego warunku odpowiadającego wymogom wyrażonym w orzecznictwie bułgarskiego NSA dotyczącym w szczególności dostępu obywateli i osób prawnych do wykwalifikowanej pomocy prawnej, a także konieczności zapobiegania wszelkiemu ryzyku pogorszenia jakości świadczonych usług. Ponadto z akt sprawy wynika, że jedyną kontrolą sprawowaną przez władzę publiczną w odniesieniu do rozporządzeń NRA jest kontrola sprawowana przez NSA, która ogranicza się do kwestii, czy te rozporządzenia są zgodne z bułgarską Konstytucją i ustawą.

W ocenie TS z uwagi na brak przepisów mogących zapewnić, że NRA zachowuje się jak działająca w interesie ogólnym wydzielona część władzy publicznej, podlegająca skutecznej kontroli ze strony państwa i z zachowaniem uprawnień do podejmowania ostatecznych decyzji po stronie państwa, organizacja zawodowa taka jak NRA powinna być uznana za związek przedsiębiorstw w rozumieniu art. 101 TFUE, gdy przyjmuje ona rozporządzenia określające minimalne stawki wynagrodzenia adwokata. Ponadto, aby unijne reguły konkurencji obejmowały przepisy będące przedmiotem postępowania głównego, te przepisy powinny ograniczać konkurencję wewnątrz wspólnego rynku (wyrok API i in., pkt 42). Trybunał stwierdził, że ustalanie minimalnych stawek wynagrodzenia adwokata, które są wiążące na podstawie przepisów krajowych, takich jak sporne przepisy, w wyniku czego inne podmioty świadczące usługi prawne nie mogą ustalać niższych stawek wynagrodzenia niż te stawki minimalne, jest równoznaczne z horyzontalnym ustalaniem minimalnych stawek narzuconych (wyrok API i in., pkt 43). Wobec powyższego TS stwierdził, że sporne przepisy, które nie zezwalają adwokatowi i jego klientowi na uzgodnienie wynagrodzenia w kwocie niższej niż minimalna kwota określona w rozporządzeniu przyjętym przez organizację zawodową adwokatów, jaką jest NRA, pod rygorem wszczęcia wobec tego adwokata postępowania dyscyplinarnego, oraz nie zezwalają sądowi na zasądzenie zwrotu wynagrodzenia w kwocie niższej od tej kwoty minimalnej, mogą ograniczać konkurencję na rynku wewnętrznym w rozumieniu art. 101 ust. 1 TFUE.

Trybunał zaznaczył, że sporne przepisy, które czynią wiążącą decyzję związku przedsiębiorstw, której celem lub skutkiem jest ograniczenie konkurencji lub ograniczenie swobody działania stron lub jednej z nich, nie są w każdej sytuacji objęte zakazem przewidzianym w art. 101 ust. 1 TFUE w zw. z art. 4 ust. 3 TUE. W celu stosowania tych postanowień Traktatów do danych przypadków należy przede wszystkim uwzględnić całościowy kontekst, w którym dana decyzja związku przedsiębiorstw została przyjęta lub wywołuje skutki, a w szczególności cele tej decyzji. Następnie należy ustalić, czy ograniczenie konkurencji, które stąd wynika, jest nierozłącznie związane z realizacją takich celów (wyroki: Wouters i in., C 309/99, pkt 97; Consiglio Nazionale dei Geologi, C 136/12, pkt 53). Trybunał stwierdził, że w tym kontekście należy zbadać, czy ograniczenia nałożone przez sporne przepisy poprzestają na tym, co jest niezbędne do zapewnienia realizacji uzasadnionych celów (wyrok Meca-Medina i Majcen/Komisja, C 519/04 P, pkt 47). Trybunał uznał, że uwzględniając akta sprawy, którymi dysponuje, nie jest on w stanie dokonać oceny, czy sporne przepisy, które nie zezwalają adwokatowi i jego klientowi na uzgodnienie wynagrodzenia w kwocie niższej niż minimalna kwota określona w rozporządzeniu przyjętym przez NRA, mogą być uznane za niezbędne do realizacji uzasadnionego celu. Trybunał wskazał, że do sądu odsyłającego należy dokonanie oceny z uwzględnieniem ogólnego kontekstu, w jakim rozporządzenie Nr 1 zostało przyjęte lub wywołuje skutki, czy w świetle wszystkich mających znaczenie informacji, jakimi sąd ten dysponuje, normy nakładające ograniczenia będące przedmiotem postępowania głównego mogą być uznane za niezbędne do realizacji tego celu.

Trybunał orzekł, że art. 101 ust. 1 TFUE w zw. z art. 4 ust. 3 TUE należy interpretować w ten sposób, że przepisy krajowe – takie jak będące przedmiotem postępowania głównego, które nie zezwalają adwokatowi i jego klientowi na uzgodnienie wynagrodzenia w kwocie niższej niż minimalna kwota określona w rozporządzeniu przyjętym przez organizację zawodową adwokatów, jaką jest NRA, pod rygorem wszczęcia wobec tego adwokata postępowania dyscyplinarnego, oraz nie zezwalają sądowi na zasądzenie zwrotu wynagrodzenia w kwocie niższej od tej kwoty minimalnej – mogą ograniczać konkurencję na rynku wewnętrznym w rozumieniu art. 101 ust. 1 TFUE. Do sądu odsyłającego należy zbadanie, czy takie przepisy krajowe w świetle ich konkretnych zasad stosowania odpowiadają rzeczywiście uzasadnionym celom i czy nałożone w ten sposób ograniczenia poprzestają na tym, co jest niezbędne do zapewnienia realizacji tych uzasadnionych celów.

W ocenie TS art. 101 ust. 1 TFUE w zw. z art. 4 ust. 3 TUE oraz dyrektywą 77/249, należy interpretować w ten sposób, że nie sprzeciwia się on obowiązywaniu przepisów krajowych, takich jak będące przedmiotem postępowania głównego, na mocy których sąd krajowy zasądza zwrot wynagrodzenia adwokata na rzecz osób prawnych i niezależnych przedsiębiorców, jeżeli byli oni reprezentowani przez doradcę prawnego.

Poprzez kolejne pytanie prejudycjalne sąd odsyłający dążył do ustalenia, czy dyrektywę 2006/112/WE z 28.11.2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej należy interpretować w ten sposób, że sprzeciwia się ona obowiązywaniu przepisów krajowych, takich jak będące przedmiotem postępowania głównego, na mocy których VAT stanowi część wynagrodzenia zarejestrowanych adwokatów, powodując, że te wynagrodzenia podlegają podwójnemu opodatkowaniu z tytułu VAT?

Zgodnie z art. 78 ak. 1 lit. a) dyrektywy 2006/112 podstawa opodatkowania obejmuje w szczególności podatki, cła, opłaty i inne należności, z wyjątkiem VAT. Zgodnie z orzecznictwem TS zasada neutralności podatkowej, sprzeciwia się, aby opodatkowanie działalności zawodowej podatnika prowadziło do podwójnego opodatkowania (wyroki: Puffer, C 460/07, pkt 46; Kłub, C 153/11, pkt 42).

W niniejszym przypadku w zakresie, w jakim sąd odsyłający stwierdził, że przepisy krajowe będące przedmiotem postępowania głównego prowadzą do podwójnego opodatkowania wynagrodzenia adwokata z tytułu VAT, takie przepisy nie są zgodne z art. 78 ak. 1 lit. a) dyrektywy 2006/112 ani z zasadą neutralności podatkowej, na której opiera się wspólny system podatku VAT.

Trybunał orzekł, że art. 78 ak. 1 lit. a) dyrektywy 2006/112 należy interpretować w ten sposób, że sprzeciwia się on obowiązywaniu przepisów krajowych, takich jak będące przedmiotem postępowania głównego, na mocy których VAT stanowi część wynagrodzenia zarejestrowanych adwokatów, jeżeli powoduje to, że te wynagrodzenia podlegają podwójnemu opodatkowaniu z tytułu VAT.

Wyrok TS z 23.11.2017 r., CHEZ Elektro Bulgaria, C 427/16 i C 428/16

 

Źródło: www.curia.eu

opracowała: dr Ewa Skibińska - WPiA UKSW w Warszawie, eskibinska@wp.pl

Ocena artykułu:
Oceniono 0 razy
Oceniłeś już ten artykuł.
Artykuł został oceniony.
Podziel się ze znajomymi
Artykuł:
Minimalne stawki wynagrodzenia adwokatów
Ewa Skibińska (oprac.)
Do:
Od:
Wiadomość:
Zaloguj się lub zarejestruj, aby dodać komentarz.
 
Wyrok V CSK 283/10
Obliczanie terminu przedawnienia roszczenia o zachowek
Zamów
 

Prenumerata

Moduł tematyczny