Europejski nakaz aresztowania

A A A

 

AY, obywatelowi węgierskiemu i prezesowi zarządu spółki węgierskiej, przedstawiono w Chorwacji w marcu 2014 r. akt oskarżenia pod zarzutem czynnego łapownictwa. W akcie oskarżenia wniesionym przez chorwacki urząd ds. zwalczania korupcji i przestępczości zorganizowanej zarzuca się AY, że z naruszeniem prawa przekazał osobie pełniącej eksponowaną funkcję polityczną w Chorwacji znaczną kwotę pieniężną w zamian za zawarcie umowy. Postępowanie karne przeciwko AY zostało wszczęte w Chorwacji w czerwcu 2011 r. Organy chorwackie, wydając postanowienia o wszczęciu postępowania, wystąpiły do właściwego węgierskiego organu z wnioskiem o udzielenie międzynarodowej pomocy prawnej, polegającej na doręczeniu wezwania i przesłuchaniu AY w charakterze podejrzanego. Organy chorwackie wielokrotnie ponawiały wnioski o pomoc prawną, które nie zostały wykonane ze względu na zagrożenie węgierskich interesów narodowych. W związku z tym chorwackie postępowanie karne zostało zawieszone w grudniu 2012 r.

Na podstawie danych przekazanych przez organy chorwackie prokurator generalny Węgier wszczął jednak w lipcu 2011 r. postępowanie karne z uwagi na istnienie uzasadnionych podejrzeń popełnienia czynu zabronionego polegającego na czynnym łapownictwie w wymiarze międzynarodowym, karalnego na podstawie węgierskiego KK. Postępowanie to zostało zakończone postanowieniem węgierskiego centralnego biura śledczego ze stycznia 2012 r., zgodnie z którym popełnione czyny nie stanowiły na gruncie węgierskiego prawa czynu zabronionego pod groźbą kary. Postępowanie to nie zostało jednak wszczęte w stosunku do AY w charakterze podejrzanego, lecz było wyłącznie postępowaniem w sprawie czynu zabronionego popełnionego przez nieznanego sprawcę. W ramach tego postępowania AY został przesłuchany w charakterze świadka.

W dniu 1.10.2013 r., po przystąpieniu Republiki Chorwacji do Unii Europejskiej chorwacki urząd ds. zwalczania korupcji i przestępczości zorganizowanej wydał europejski nakaz aresztowania (dalej jako: ENA) wobec AY. Postanowieniem węgierskiego sądu z października 2013 r. odmówiono wykonania tego ENA, ponieważ uprzednio wszczęte na Węgrzech postępowanie karne dotyczące tych samych czynów co czyny, na których opierał się ENA, zostało umorzone. Po tej odmowie AY przebywał w Niemczech i Austrii, jednak te państwa zdecydowały się nie nadawać biegu międzynarodowemu listowi gończemu wydanemu za pośrednictwem Interpolu, ponieważ jego wykonanie mogło stanowić naruszenie zasady ne bis in idem. Następnie Sekretariat Generalny Interpolu podjął decyzję o uchyleniu międzynarodowego listu gończego wystosowanego w stosunku do AY i odmowie Republice Chorwacji korzystania z kanałów Interpolu w stosunku do AY, ponieważ istniało ryzyko naruszenia zasady ne bis in idem, a także z uwagi na podnoszone przez Węgry względy bezpieczeństwa narodowego. W następstwie przedstawienia AY aktu oskarżenia w Chorwacji, w grudniu 2015 r. został wydany nowy ENA przez sąd odsyłający, który to nakaz nigdy nie został wykonany przez Węgry.

W styczniu 2017 r. sąd odsyłający ponownie przekazał ENA właściwym organom węgierskim. Sąd ten wyjaśniał, iż okoliczności wydania ENA uległy zmianie, ponieważ przed tym sądem toczy się postępowanie karne przeciwko AY, a pierwszy ENA został wydany przez prokuraturę na etapie poprzedzającym wszczęcie tego postępowania. Z uwagi na fakt, że od wystosowania powtórnego ENA upłynęło 60 dni bez odpowiedzi, sąd odsyłający zwrócił się do chorwackiego członka Eurojustu. Po jego interwencji organ węgierski stwierdził, że nie uważa, aby miał obowiązek podejmować czynności w zakresie ENA, w przedmiocie którego wydano już orzeczenie w toku karnego postępowania przygotowawczego w Chorwacji. W opinii tego organu nie wiązały go również terminy rozpatrywania wniosków przewidziane w decyzji ramowej Rady 2002/584/WSiSW z 13.6.2002 r. w sprawie europejskiego nakazu aresztowania i procedury wydawania osób między państwami członkowskimi. Ponadto organ ten wskazał, że na Węgrzech nie istniała droga prawna dopuszczająca zatrzymanie AY lub wszczęcie nowego postępowania w sprawie wykonania ENA wydanego w Chorwacji w grudniu 2015 r. Identyczne stanowisko właściwego organu węgierskiego zostało przekazane sądowi odsyłającemu w kwietniu 2017 r.

Poprzez pytanie prejudycjalne sąd odsyłający zmierzał do ustalenia, czy art. 1 ust. 2 decyzji ramowej 2002/584 należy interpretować w ten sposób, że organ sądowy państwa członkowskiego wykonującego nakaz ma obowiązek wydać decyzję w odniesieniu do każdego przekazanego mu ENA, nawet wówczas, gdy w tym państwie wydano już postanowienie w przedmiocie wcześniejszego ENA dotyczącego tej samej osoby i tych samych czynów?

Zgodnie z art. 1 ust. 2 decyzji ramowej 2002/584 państwa członkowskie wykonują każdy ENA w oparciu o zasadę wzajemnego uznawania i zgodnie z przepisami tej decyzji ramowej. Organy sądowe mogą odmówić wykonania takiego nakazu wyłącznie w enumeratywnie wyliczonych przypadkach przewidzianych w decyzji ramowej 2002/584, a wykonanie ENA można uzależnić tylko od jednego z warunków wyczerpująco określonych w tej decyzji ramowej. Tym samym ta decyzja ramowa wskazuje podstawy obligatoryjnej (art. 3) i fakultatywnej odmowy wykonania (art. 4 i 4a) ENA (wyrok w sprawie Tupikas, C 270/17 PPU, pkt 50, 51).

Przepis art. 15 ust. 1 decyzji ramowej 2002/584 przewiduje, że decyzję o tym, czy dana osoba ma zostać przekazana, podejmuje wykonujący nakaz organ sądowy z uwzględnieniem terminów i zgodnie z warunkami określonymi w niniejszej decyzji ramowej. Na podstawie art. 17 pkt 1 i 6 ENA stosuje się i wykonuje w trybie przewidzianym dla spraw niecierpiących zwłoki i że w przypadku odmowy jego wykonania należy podać jej przyczyny. Zgodnie z art. 22 decyzji ramowej 2002/584 wykonujący nakaz organ sądowy niezwłocznie powiadamia wydający nakaz organ sądowy o decyzji w sprawie czynności, które mają zostać podjęte w sprawie ENA. Rzecznik generalny podniósł, że organy wykonującego nakaz państwa członkowskiego, które nie udzielają odpowiedzi na wydany ENA i nie przekazują w ten sposób żadnej decyzji organom sądowym, które nakaz wydały, naruszają swoje zobowiązania wynikające z przepisów decyzji ramowej 2002/584 (pkt 38 opinii).

Trybunał orzekł, że art. 1 ust. 2 decyzji ramowej 2002/584 należy interpretować w ten sposób, że organ sądowy państwa członkowskiego wykonującego nakaz ma obowiązek wydać decyzję w odniesieniu do każdego przekazanego mu ENA, nawet wówczas, gdy w tym państwie wydano już postanowienie w przedmiocie wcześniejszego ENA dotyczącego tej samej osoby i tych samych czynów, a powtórny nakaz został wydany wyłącznie w związku z przedstawieniem w państwie wydania nakazu aktu oskarżenia osobie, której on dotyczy.

Poprzez kolejne pytania prejudycjalne sąd odsyłający zmierzał do ustalenia, czy art. 3 pkt 2 i art. 4 pkt 3 decyzji ramowej 2002/584 należy interpretować w ten sposób, że decyzja prokuratora – taka jak postanowienie o zakończeniu postępowania w sprawie toczącej się przeciwko nieznanemu sprawcy, w toku którego to postępowania osoba, której dotyczy ENA, została przesłuchana wyłącznie w charakterze świadka, wydane w sprawie w postępowaniu głównym przez węgierskie centralne biuro śledcze – może stanowić podstawę odmowy wykonania ENA na mocy jednego z tych dwóch przepisów?

Zgodnie z art. 3 pkt 2 decyzji ramowej 2002/584 wykonujący nakaz organ sądowy odmawia wykonania ENA, jeżeli zostaje poinformowany, że w stosunku do osoby, której dotyczy wniosek, zapadło w związku z popełnieniem tych samych czynów prawomocne orzeczenie w państwie członkowskim, z zastrzeżeniem, że jeśli została orzeczona kara, to została ona wykonana lub jest wykonywana, lub też nie może być dłużej wykonywana w świetle prawa państwa, w którym nastąpiło skazanie. Trybunał wskazał, że ten przepis ma na celu uniknięcie sytuacji, w której dana osoba będzie ponownie ścigana lub sądzona przez sąd karny za te same czyny (wyrok Mantello, C 261/09, pkt 40) i odzwierciedla zasadę ne bis in idem, wyrażoną w art. 50 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej.

Jednym z warunków, od których uzależniona jest odmowa wykonania ENA, jest okoliczność, że w stosunku do osoby, której dotyczy nakaz, zapadło „prawomocne orzeczenie”. W tym zakresie TS uściślił, że termin ten ma również zastosowanie do wszelkich decyzji kończących prawomocnie postępowanie karne w państwie członkowskim wydawanych przez organy powołane do uczestniczenia w wymiarze sprawiedliwości w sprawach karnych, w danym krajowym porządku prawnym, nawet jeśli decyzje takie podejmowane są bez udziału sądu i nie przyjmują formy orzeczenia (wyrok Kossowski, C 486/14, pkt 39). Zgodnie z orzecznictwem TS uznaje się, iż w stosunku do osoby poszukiwanej zapadło prawomocne orzeczenie dotyczące tych samych czynów, w rozumieniu art. 3 pkt 2 decyzji ramowej 2002/584, gdy w następstwie przeprowadzonego postępowania karnego prawo oskarżyciela publicznego do wniesienia oskarżenia ostatecznie wygasło lub gdy organy sądowe państwa członkowskiego wydały orzeczenie uniewinniające oskarżonego w odniesieniu do zarzucanych mu czynów (wyrok Mantello, pkt 45). Wydanie „prawomocnego orzeczenia” w rozumieniu art. 3 pkt 2 decyzji ramowej 2002/584 zakłada zatem istnienie wcześniejszych postępowań karnych wszczętych w stosunku do osoby, której dotyczy wniosek (wyroki: Mantello, pkt 46, 47; M, C 398/12, pkt 31, 32; Kossowski, pkt 34, 35). Ponadto, zasada ne bis in idem ma zastosowanie wyłącznie do osób, w stosunku do których zapadł w państwie członkowskim prawomocny wyrok (wyrok Gasparini i in., C 467/04, pkt 37). W ocenie TS nie odnosi się ona od osób – takich jak świadkowie – które w ramach postępowania karnego zostały wyłącznie przesłuchane.

W niniejszej sprawie postępowanie przygotowawcze prowadzone na Węgrzech w następstwie chorwackiego wniosku o pomoc prawną, zakończone decyzją węgierskiego centralnego biura śledczego z 20.1.2012 r., zostało wszczęte przeciwko nieznanemu sprawcy. Postępowanie to nie było prowadzone przeciwko AY, który występowałby w sprawie w charakterze podejrzanego lub oskarżonego, lecz właściwy organ węgierski przesłuchał tę osobę wyłącznie w charakterze świadka. Trybunał stwierdził, że wobec faktu, iż przeciwko AY nie prowadzono postępowania karnego, nie może uznać, iż zostało w stosunku do niego wydane prawomocne orzeczenie w rozumieniu art. 3 pkt 2 decyzji ramowej 2002/584. W związku z tym decyzja prokuratora – taka jak postanowienie o zakończeniu postępowania, w toku którego osoba, której dotyczy ENA, została przesłuchana wyłącznie w charakterze świadka, wydane w sprawie w postępowaniu głównym przez węgierskie centralne biuro śledcze – nie może stanowić podstawy odmowy wykonania ENA na mocy art. 3 pkt 2 decyzji ramowej 2002/584.

W art. 4 pkt 3 decyzji ramowej 2002/584 wymieniono trzy fakultatywne podstawy odmowy wykonania ENA. Zgodnie z pierwszą podstawą odmowy wykonania nakazu, przewidzianą w art. 4 pkt 3 decyzji ramowej, wykonujący organ sądowy może odmówić wykonania ENA, jeśli organy sądowe wykonującego nakaz państwa członkowskiego zdecydują się nie ścigać za czyn zabroniony stanowiący podstawę wydania ENA. Tymczasem postanowienie węgierskiego centralnego biura śledczego nie dotyczy odstąpienia od ścigania. W ocenie TS podstawa odmowy wykonania nakazu jest pozbawiona znaczenia w niniejszej sprawie.

Zgodnie z drugą podstawą odmowy wykonania nakazu, przewidzianą w art. 4 pkt 3 decyzji ramowej 2002/584, można odmówić wykonania ENA, jeśli organy sądowe wykonującego nakaz państwa członkowskiego zdecydują o umorzeniu postępowania toczącego się w przedmiocie czynu zabronionego będącego podstawą wydania ENA. Trybunał wskazał, że art. 4 pkt 3 część pierwsza decyzji ramowej 2002/584, która przewiduje tę podstawę odmowy wykonania nakazu, odnosi się wyłącznie do przestępstwa stanowiącego podstawę wydania ENA, a nie do osoby, której nakaz dotyczy. Ponadto TS przypomniał, że z uwagi na fakt, iż odmowa wykonania ENA stanowi wyjątek, podstawy odmowy wykonania takiego nakazu powinny podlegać ścisłej wykładni (wyrok Piotrowski, C 367/16, pkt 48).

W niniejszej sprawie prowadzone postępowanie przygotowawcze dotyczyło nieznanego sprawcy, a nie osoby, której dotyczył ENA, a ponadto postanowienie o zakończeniu postępowania nie zostało wydane w stosunku do tej osoby. Zdaniem TS nie można podnosić udziału osoby, której dotyczy nakaz w postępowaniu, do którego odnosi w art. 4 pkt 3 decyzji ramowej 2002/584, co uzasadniałoby odmowę wykonania ENA. Wykładnia ta znajduje potwierdzenie w genezie decyzji ramowej 2002/584, ponieważ z początkowego wniosku Komisji wynika, że art. 4 pkt 3 część pierwsza tej decyzji ramowej stanowi odzwierciedlenie art. 9 zd. 2 Europejskiej konwencji o ekstradycji z 1957 r. Zgodnie z tym postanowieniem można odmówić wydania, jeżeli właściwe organy wezwanej strony zdecydowały o niewszczynaniu postępowania lub o jego umorzeniu w związku z tym lub z tymi przestępstwami. W tym względzie sprawozdanie wyjaśniające do tej Konwencji precyzuje, że przepis ten odnosi się do osoby, której „dotyczy” decyzja o niewszczynaniu lub o umorzeniu postępowania. Trybunał uznał, że w okolicznościach rozpatrywanej sprawy, zgodnie z drugą podstawą odmowy wykonania przewidzianą w art. 4 pkt 3 decyzji ramowej 2002/584 to postanowienie nie może być powoływane jako podstawa odmowy wykonania ENA.

Zgodnie z trzecią podstawą odmowy wykonania nakazu, przewidzianą w art. 4 pkt 3 decyzji ramowej 2002/584, wykonujący organ sądowy może odmówić wykonania ENA, w przypadku gdy w państwie członkowskim w stosunku do osoby, której dotyczy wniosek w odniesieniu do tych samych czynów, zapadło prawomocne orzeczenie, co chroni tę osobę przed dalszym postępowaniem sądowym i uniemożliwia dalsze prowadzenie postępowania karnego. Trybunał uznał, że ta podstawa odmowy wykonania nakazu nie może być stosowana w rozpatrywanej sprawie, ponieważ przesłanki jej zastosowania nie są spełnione.

Trybunał orzekł, że art. 3 pkt 2 i art. 4 pkt 3 decyzji ramowej 2002/584 należy interpretować w ten sposób, że decyzja prokuratora – taka jak postanowienie o zakończeniu postępowania wydane w sprawie w postępowaniu głównym przez węgierskie centralne biuro śledcze w sprawie toczącej się przeciwko nieznanemu sprawcy, w toku którego osoba, której dotyczy ENA, została przesłuchana wyłącznie w charakterze świadka, a nie prowadzono w stosunku do niej postępowania karnego, zaś to postanowienie nie zostało wydane w stosunku do tej osoby – nie może stanowić podstawy odmowy wykonania ENA na mocy jednego z tych przepisów.

Wyrok TS z 25.7.2018 r., AY, C 268/17

 


 

Źródło: www.curia.eu

 

opracowała: dr Ewa Skibińska - WPiA UKSW w Warszawie, eskibinska@wp.pl

Ocena artykułu:
Oceniono 0 razy
Oceniłeś już ten artykuł.
Artykuł został oceniony.
Podziel się ze znajomymi
Artykuł:
Europejski nakaz aresztowania
Ewa Skibińska (oprac.)
Do:
Od:
Wiadomość:
Komentarze
Brak komentarzy
Zaloguj się lub zarejestruj, aby dodać komentarz.
 
Wyrok V CSK 283/10
Obliczanie terminu przedawnienia roszczenia o zachowek
Zamów
 

Prenumerata

Moduł tematyczny