Rozwiązanie umowy o pracę za porozumieniem stron

Monitor Prawa Pracy | 10/2008

Rozwiązanie przez pracodawcę umowy o pracę za porozumieniem stron z pracownikiem jest czynnością prawną i realizuje się wyłącznie w sposób przewidziany w art. 30 § 1 pkt 1 KP przez zgodne oświadczenia woli pracodawcy i pracownika. Oświadczenia takie nie mogą być zastąpione przez...

Rozwiązanie przez pracodawcę umowy o pracę za porozumieniem stron z pracownikiem jest czynnością prawną i realizuje się wyłącznie w sposób przewidziany w art. 30 § 1 pkt 1 KP przez zgodne oświadczenia woli pracodawcy i pracownika (zob. M. Lewandowicz-Machnikowska, Rozwiązanie umowy o pracę za porozumieniem stron MoPr Nr 7/2008). Oświadczenia takie nie mogą być zastąpione przez stwierdzenie rozwiązania stosunku pracy w doręczonym świadectwie pracy w formie jednostronnego oświadczenia woli pracodawcy sformułowanego w sposób sugerujący, że pracownik wyraził na nią zgodę (zob. wyrok SN z 10.10.2007 r., II PK 33/07, niepubl.). Wystąpienie przez pracownika lub pracodawcę z propozycją stanowi ofertę, do której stosuje się odpowiednio art. 66 i nast. KC w zw. z art. 300 KP (zob. wyrok SN z 20.6.2001 r., I PKN 475/00, OSNP Nr 8/2003, poz. 204 oraz wyrok SN z 4.10.2000 r., I PKN 58/00, OSNP Nr 9/2002, poz. 211). A zatem brak odpowiedzi należy uznać za brak zgody na propozycję rozwiązania stosunku pracy na mocy porozumienia stron.

Odmowa pracodawcy wyrażenia zgody na ofertę pracownika nie może naruszać zasady równego traktowania w zatrudnieniu, nie stanowi ona jednak ciężkiego naruszenia przez pracodawcę podstawowych obowiązków wobec drugiej strony umowy o pracę (zob. wyrok SN z 27.3.2000 r., I PKN 557/99, OSNP Nr 16/2001, poz. 511). Umowę o pracę można rozwiązać na mocy porozumienia stron przez czynności konkludentne (zob. wyrok SN z 20.8.1997 r., I PKN 232/97, OSNAPiUS Nr 10/1998, poz. 306 oraz wyrok SN z 29.9.1998 r., I PKN 346/98, OSNP Nr 20/1999, poz. 652), np. zgoda pracownika na powołanie go na stanowisko u dotychczasowego pracodawcy stanowi domniemane wyrażenie woli rozwiązania w drodze porozumienia stron wcześniej nawiązanej umowy o pracę (zob. wyrok SN z 13.10.1999 r., I PKN 297/99, OSNP Nr 4/2001, poz. 115). Nie jest również wykluczone rozwiązanie umowy o pracę za porozumieniem stron pod warunkiem zawieszającym (zob. wyrok SN z 20.6.2001 r., I PKN 474/00, OSNP Nr 8/2003, poz. 203).

Dopuszczalne jest zawarcie ugody sądowej, na mocy której strony przekształcają rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia na rozwiązanie umowy o pracę w drodze porozumienia także bez zmiany daty rozwiązania umowy, jeżeli oświadczenie zakładu pracy o wcześniejszym rozwiązaniu tej umowy zostało skutecznie odwołane, a zawarcie ugody nie jest sprzeczne z prawem, zasadami współżycia społecznego i słusznym interesem stron (zob. uchwała SN z 17.10.1986 r., III PZP 60/86, OSNC Nr 5–6/1987, poz. 67). Zawarcie ugody nie przekreśla jednak przyczyn, które zadecydowały o rozwiązaniu przez pracodawcę stosunku pracy (zob. wyrok SN z 15.4.2004 r., I PK 512/03, OSNP Nr 5/2005, poz. 62 oraz uchwałę SN z 26.7.1988 r., III PZP 28/88, OSNC Nr 6/1989, poz. 101).

Istota rozwiązania umowy o pracę na podstawie wzajemnego porozumienia stron sprowadza się do tego, że nie tylko sposób rozwiązania umowy objęty jest zgodną wolą stron, lecz także strony uzgadniają inne okoliczności wiążące się z ustaniem stosunku pracy, przede wszystkim termin jego ustania, i to w sposób odmienny od unormowanego w KP (zob. wyrok SN z 4.11.2004 r., I PK 653/03, OSNP Nr 14/2005, poz. 204). Strony mogą więc rozwiązać umowę o pracę za wzajemnym porozumieniem w każdym uzgodnionym terminie, a nie tylko w terminie krótszym od ustawowego okresu wypowiedzenia (zob. wyrok SN z 27.11.1975 r., I PRN 35/75, PiZS Nr 1/1977, poz. 67). Pracodawca nie ma jednak obowiązku rozwiązania z pracownikiem umowy o pracę za porozumieniem stron niezwłocznie po złożeniu takiego wniosku (zob. wyrok SA w Warszawie z 7.10.2004 r., III APa 67/04, Apel.-W-wa Nr 3/2005, poz. 13). Jeżeli bowiem pracownik w piśmie zawierającym ofertę oznaczył datę tego rozwiązania, to następuje ono tylko w przypadku złożenia przez pracodawcę do tego czasu oświadczenia woli o przyjęciu oferty (zob. wyrok SN z 14.9.1998 r., I PKN 315/98, OSNP Nr 19/1999, poz. 617). Natomiast nieokreślenie – choćby dorozumiane – w porozumieniu stron o rozwiązaniu stosunku pracy terminu jego ustania powoduje rozwiązanie tego stosunku w dniu zawarcia porozumienia (zob. wyrok SN z 11.1.2001 r., I PKN 844/00, OSNP Nr 18/2002, poz. 432).

Jeżeli strony zgodnie ustaliły datę i sposób rozwiązania umowy o pracę przez dwustronne porozumienie, przesunięcie przez zakład pracy na prośbę pracownika tylko samej daty rozwiązania umowy nie niweczy ustalonego trybu rozwiązania umowy, jeżeli z okoliczności sprawy nie wynika nic innego (zob. wyrok SN z 1.8.1990 r., I PR 258/90, OSNC Nr 8–9/1991, poz. 114). Jednakże ustalenie rozwiązania umowy o pracę na mocy porozumienia stron nie wyklucza możliwości rozwiązania tej umowy przed oznaczonym terminem w razie powstania warunków do niezwłocznego jej rozwiązania przez pracodawcę lub przez pracownika (zob. wyrok SN z 15.12.2000 r., I PKN 162/00, OSNP Nr 17/2002, poz. 405).

Pracownik może uchylić się od skutków prawnych wynikających ze złożonego oświadczenia woli, jeśli było ono dotknięte wadą (zob. wyrok SN z 19.3.2002 r., I PKN 156/01, OSNP Nr 5/2004, poz. 78). W przypadku twierdzeń o działaniu pod wpływem bezprawnej groźby, zależne jest to od ustalenia, czy celem oświadczenia pracodawcy o zamiarze rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia było wymuszenie na pracowniku wyrażenia zgody na jej rozwiązanie na mocy porozumienia stron (zob. wyrok SN z 4.3.2004 r., I PK 435/03, PP Nr 6/2004 oraz wyrok SN z 22.1.2004 r., I PK 199/03, OSNP Nr 22/2004, poz. 384). Nie można wywodzić braku możliwości świadomego i swobodnego podjęcia decyzji ze zdenerwowania pracownicy w chwili składania przez nią oświadczenia woli o rozwiązaniu umowy o pracę na mocy porozumienia stron (zob. wyrok SN z 5.12.2002 r., I PKN 582/01, PP Nr 5/2003). Przy czym określenie stopnia świadomości pracownika w chwili składania przez niego oświadczenia woli o rozwiązaniu umowy o pracę za porozumieniem stron może nastąpić na podstawie innych dowodów niż opinia biegłych. Takim innym stosownym dowodem mogą być akta sądowe zawierające orzeczenia oraz opinie lekarskie dotyczące stanu zdrowia psychicznego i fizycznego pracownika wydane w postępowaniu rentowym (zob. wyrok SN z 26.1.1999 r., I PKN 534/97, OSNP 6/2000, poz. 215).

Uchylenie się przez pracownika od skutków prawnych oświadczenia woli złożonego pracodawcy pod wpływem błędu w porozumieniu o rozwiązaniu umowy o pracę obejmuje wszystkie skutki tej czynności prawnej (zob. wyrok SN z 26.6.2006 r., II PK 337/05, OSNP Nr 13–14/2007, poz. 189). W konsekwencji pracownik, który zawarł z pracodawcą porozumienie o rozwiązaniu umowy o pracę za odszkodowaniem, nie może na podstawie art. 88 § 1 KC w zw. z art. 300 KP uchylić się od skutków prawnych oświadczenia woli jedynie w części dotyczącej wysokości odszkodowania (zob. uchwałę SN z 24.9.2004 r., II PZP 8/04, OSNP Nr 13/2005, poz. 183).