Rozwiązanie umowy o pracę za porozumieniem stron

Rozwiązanie umowy o pracę za porozumieniem stron

Monitor Prawa Pracy | 7/2008
Moduł: prawo pracy
Monika Lewandowicz-Machnikowska

Niniejsze opracowanie poświęcone jest instytucji rozwiązania umowy o pracę za porozumieniem stron, które może, wbrew pozorom, rodzić wiele problemów w praktyce, o czym świadczą liczne wypowiedzi SN. Zagadnienie to pozwala również bliżej przyjrzeć się problematyce stosowania przepisów Kodeksu cywilnego do stosunku pracy.

Wprowadzenie

Przepisy Kodeksu pracy o rozwiązywaniu umowy o pracę na pierwszym miejscu wymieniają porozumienie stron. Przyjmuje się, że ten tryb jest preferowany przez ustawodawcę, gdyż w najpełniejszy sposób uwzględnia interesy pracownika i pracodawcy związane z rozwiązaniem umowy o pracę. Zwykle podkreśla się również jego mało konfliktowy charakter1. Ustawodawca poświęcił tej formie zaledwie jeden artykuł, który stanowi, że umowa o pracę rozwiązuje się na mocy porozumienia stron (art. 30 § 1 pkt 1 KP). W sprawach nieuregulowanych do porozumienia stron będą miały jednak zastosowanie na podstawie art. 300 KP przepisy Kodeksu cywilnego.

Pojęcie rozwiązania umowy o pracę za porozumieniem stron

Rozwiązanie umowy o pracę za porozumieniem stron jest dwustronną czynnością prawną – umową, w wyniku której dochodzi do rozwiązania każdego rodzaju umowy o pracę ze skutkiem na przyszłość (ex nunc). A zatem jest to umowa rozwiązująca umowę o pracę, tj. zawierająca zgodne oświadczenia woli pracownika i pracodawcy co do zakończenia stosunku pracy i ewentualnie rozstrzygająca szczegółowe kwestie związane z tym faktem. W wyniku zawarcia takiego porozumienia rozwiązuje się umowa o pracę i w konsekwencji ustaje stosunek pracy, którego źródłem jest umowa o pracę2. Porozumienie o rozwiązaniu umowy o pracę może być zawarte w każdym czasie w trakcie trwania stosunku pracy. Oznacza to, że również pracownik, któremu wypowiedziano umowę o pracę, może w trakcie trwania okresu wypowiedzenia zawrzeć z pracodawcą umowę o rozwiązaniu umowy o pracę. Wątpliwości budziło natomiast, czy można rozwiązać za porozumieniem stron umowę o pracę, jeśli wcześniej jedna ze stron złożyła oświadczenie o jej rozwiązaniu bez wypowiedzenia. W orzecznictwie przyjmuje się, że umowa o pracę rozwiązana raz zgodnie z prawem na podstawie oświadczenia o rozwiązaniu umowy o pracę bez wypowiedzenia nie może być później w drodze ugody rozwiązana na mocy porozumienia stron3. Jeśli bowiem oświadczenie o rozwiązaniu bez wypowiedzenia dotarło do adresata, to stosunek pracy uległ już rozwiązaniu i nie ma czego rozwiązywać za porozumieniem stron. Jednak dopuszczalne jest, aby strona, która złożyła oświadczenie o rozwiązaniu bez wypowiedzenia, cofnęła je za zgodą jego adresata, a następnie strony zawarły porozumienie o rozwiązaniu umowy o pracę4. Cofnięcie oświadczenia woli o rozwiązaniu umowy o pracę bez wypowiedzenia może nastąpić również, zdaniem sądów, w sposób dorozumiany, np. gdy pracodawca na prośbę pracownika wyraża zgodę na zmianę sposobu rozwiązania umowy o pracę5.

W okresie pomiędzy zawarciem porozumienia stron a terminem, w którym umowa ma ulec rozwiązaniu, każda ze stron może rozwiązać umowę o pracę za wypowiedzeniem lub bez wypowiedzenia, o ile zachodzą do tego przesłanki. Możliwość rozwiązania umowy o pracę za wypowiedzeniem lub bez wypowiedzenia przez pracodawcę strony mogą jednak wykluczyć w umowie. Zastrzeżenie takie jest skuteczne tylko, jeśli dotyczy pracodawcy. W stosunku do pracownika byłoby ono nieważne, ponieważ jest obiektywnie mniej korzystne niż przepisy prawa pracy6. Nie istnieją natomiast przeszkody co do zawarcia porozumienia stron w sprawie rozwiązania umowy o pracę w związku z przejściem zakładu pracy lub jego części na nowego pracodawcę7.

Tryb zawarcia porozumienia

Najczęściej do zawarcia porozumienia w sprawie rozwiązania stosunku pracy dochodzi w trybie [...]