Przedawnienie roszczeń pracowniczych

Przedawnienie roszczeń pracowniczych

Monitor Prawa Pracy | 7/2010
Moduł: prawo pracy
Ryszard Sadlik

Kodeks pracy zawiera własną, odrębną regulację przedawnienia roszczeń pracowniczych. Przedawnienie roszczeń polega, najogólniej rzecz ujmując, na tym, że po upływie określonego w ustawie czasu wierzyciel nie możne skutecznie dochodzić wykonania zobowiązania od osoby zobowiązanej. W związku z tym wskutek upływu przedawnienia pracownik nie będzie mógł skutecznie domagać się spełnienia przez pracodawcę jego obowiązków (np. zapłaty wynagrodzenia), jeżeli ten skorzysta przed sądem z zarzutu przedawnienia. W niniejszym opracowaniu autor omawia problematykę przedawnienia roszczeń pracowniczych.

Uwagi wstępne

Roszczenia ze stosunku pracy przedawniają się stosunkowo szybko, ponieważ zasadniczy termin to 3 lata. Zgodnie z art. 291 § 1 KP roszczenie ze stosunku pracy ulega przedawnieniu z upływem 3 lat od dnia, w którym stało się wymagalne. Termin ten wiąże zarówno pracowników, jak i uprawnionych członków rodziny zmarłego pracownika (np. w zakresie roszczeń członków rodziny zmarłego pracownika o zapłatę odprawy pośmiertnej). Ponadto termin ten odnosi się do wszelkich roszczeń ze stosunku pracy nawiązanego na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania i spółdzielczej umowy o pracę. Oznacza to, że terminy przedawnienia wskazane w art. 291 § 1 KP odnoszą się zarówno do roszczeń o charakterze majątkowym, jak i niemajątkowym1.

Wymagalność roszczeń

Początkiem biegu terminu przedawnienia, ustanowionego w art. 291 § 1 KP, jest dzień, w którym roszczenie pracownika stało się wymagalne. O wymagalności roszczenia decyduje natomiast dzień, w którym uprawniony mógł zażądać spełnienia świadczenia2. Wymagalność poszczególnych świadczeń pracowniczych określają wyraźnie przepisy prawa pracy. Przykładowo można tu wskazać na art. 85 § 2 KP, według którego wynagrodzenie za pracę płatne raz w miesiącu wypłaca się z dołu, niezwłocznie po ustaleniu jego pełnej wysokości, nie później jednak niż w ciągu pierwszych 10 dni następnego miesiąca kalendarzowego, czy art. 5 ust. 2 ustawy z 12.12.1997 r. o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym dla pracowników jednostek sfery budżetowej3, zgodnie z którym dodatkowe wynagrodzenie roczne wypłaca się zasadniczo nie później niż w ciągu pierwszych 3 miesięcy roku kalendarzowego następującego po roku, za który przysługuje to wynagrodzenie. Istotne znaczenie w tym zakresie mają także przepisy układów zbiorowych pracy czy regulaminów wynagradzania, które mogą przewidywać inne korzystniejsze dla pracowników zapisy dotyczące terminów wymagalności poszczególnych świadczeń, np. dodatków stażowych czy nagród jubileuszowych. Jeżeli natomiast termin spełnienia określonego świadczenia pracowniczego nie jest oznaczony ani nie wynika z właściwości zobowiązania, świadczenie powinno być spełnione niezwłocznie po wezwaniu dłużnika do jego wykonania (art. 455 KC w zw. z art. 300 KP).

Wymagalność roszczenia o urlop

W praktyce pewne wątpliwości wywoływało ustalenie daty wymagalności oraz terminu przedawnienia roszczenia o urlop wypoczynkowy. Dlatego warto zwrócić uwagę na rozstrzygnięcie tego problemu dokonane w orzecznictwie SN. Otóż według uchwały SN (7) z 20.2.1980 r.4, mającej moc zasady prawnej, bieg przedawnienia roszczenia pracownika o urlop wypoczynkowy rozpoczyna się ostatniego dnia roku kalendarzowego, w którym pracownik nabył prawo do urlopu (art. 291 § 1 w zw. z art. 161), chyba że szczególne przepisy KP lub innych aktów normatywnych przewidują obowiązek udzielenia przez pracodawcę urlopu w innych terminach. W uzasadnieniu stwierdzono również, że przedawnienie roszczenia o urlop niewykorzystany zgodnie z planem urlopów rozpoczyna bieg z ostatnim dniem pierwszego kwartału następnego roku kalendarzowego. Zachodzi to wówczas, gdy terminu wykorzystania urlopu nie wyznaczono lub przesunięto go poza pierwszy kwartał następnego roku kalendarzowego. Nie dotyczy to jednak sytuacji przewidzianych w art. 165 pkt 4 i art. 166 pkt 4 KP. Wówczas bowiem bieg przedawnienia rozpoczyna się z nadejściem terminu, na który nastąpiło przesunięcie urlopu. Z kolei w sytuacji określonej w art. 163 § 3 KP bieg przedawnienia rozpoczyna się z pierwszym dniem następującym po okresie urlopu macierzyńskiego, a w art. 205 § 3 – z pierwszym dniem rozpoczęcia ferii szkolnych. Podobnie wypowiadał się SN w wyroku z 11.4.2001 r.5, stwierdzając, że roszczenie o udzielenie urlopu wypoczynkowego przedawnia się z upływem 3 lat od dnia, w którym stało się wymagalne (art. 291 § 1 KP), przy czym rozpoczęcie biegu tego terminu następuje bądź z końcem roku kalendarzowego, za który urlop przysługuje (art. 161 KP), bądź najpóźniej z końcem pierwszego kwartału roku następnego, jeżeli urlop został przesunięty na ten rok z przyczyn leżących po stronie pracownika lub pracodawcy (art. 168 KP).

Przedawnienie prawa do odszkodowania za dyskryminację

Prawo pracowników do odszkodowania za stosowanie wobec nich przez pracodawcę dyskryminacji jako roszczenie majątkowe także ulega przedawnieniu. Wątpliwości budziło jednak [...]