Dyskryminacja bezpośrednia ze względu na płeć

Dyskryminacja bezpośrednia ze względu na płeć

Monitor Prawa Pracy | 2/2011
Moduł: prawo UE, prawo pracy
Ewa Skibińska

Artykuł 3 ust. 1 lit. c) dyrektywy 76/2071 należy interpretować w ten sposób, że przepisy krajowe, które w celu promowania dostępu osób młodszych do zatrudnienia zezwalają pracodawcy na zwolnienie pracowników, którzy nabyli prawa emerytalne, w sytuacji gdy w przypadku kobiet wiek, z którym wiąże się nabycie takich praw, jest o 5 lat niższy niż w przypadku mężczyzn, stanowi dyskryminację bezpośrednią ze względu na płeć, która została zakazana w tej dyrektywie.

Wyrok TS z 18.11.2010 r. w sprawie C 356/09 Pensionsversicherungsanstalt przeciwko Ch. Kleist

Ramy prawne

1. Prawo Unii

Dyrektywa 76/207 stanowiła w art. 2:

„1. Do celów następujących postanowień zasada równego traktowania oznacza brak jakiejkolwiek bezpośredniej lub pośredniej dyskryminacji ze względu na płeć, przez odniesienie w szczególności do stanu cywilnego lub rodzinnego.

Do celów niniejszej dyrektywy stosuje się następujące definicje:

- dyskryminacja bezpośrednia: sytuacja, w której dana osoba traktowana jest mniej korzystnie ze względu na płeć, niż jest, była lub byłaby traktowana inna osoba w porównywalnej sytuacji,

- dyskryminacja pośrednia; sytuacja, w której z pozoru neutralny przepis, kryterium lub praktyka stawiałaby osoby danej płci w szczególnie niekorzystnym położeniu w porównaniu do osób innej płci, chyba że dany przepis, kryterium lub praktyka są obiektywnie uzasadnione usankcjonowanym prawnie celem, a środki osiągania tego celu są właściwe i niezbędne”.

Zgodnie z art. 3 ust. 1 lit. c) dyrektywy 76/207 stosowanie zasady równego traktowania oznacza, że nie może istnieć żadna bezpośrednia ani pośrednia dyskryminacja ze względu na płeć w sektorze prywatnym ani publicznym, włączając instytucje publiczne, w odniesieniu do […] warunków zatrudnienia i pracy, włączając zwolnienia, a także wynagrodzenie, jak przewidziano w dyrektywie 75/117/EWG2.

Artykuł 7 ust. 1 lit. a) dyrektywy 79/7/EWG3 stanowi: „Niniejsza dyrektywa nie narusza prawa państw członkowskich do wyłączenia z jej zakresu: ustalenia wieku emerytalnego dla celów przyznania rent i emerytur oraz skutków mogących z tego wypływać w odniesieniu do innych świadczeń”.

Artykuł 2 dyrektywy 2006/54/WE stanowi:

„1. Do celów niniejszej dyrektywy stosuje się następujące definicje:

a) »dyskryminacja bezpośrednia«: sytuacja, w której dana osoba traktowana jest mniej korzystnie ze względu na płeć niż jest, była lub byłaby traktowana inna osoba w porównywalnej sytuacji;

b) »dyskryminacja pośrednia«: sytuacja, w której z pozoru neutralny przepis, kryterium lub praktyka stawiałaby osoby danej płci w szczególnie niekorzystnym położeniu w porównaniu do osób innej płci, chyba że dany przepis, kryterium lub praktyka są obiektywnie uzasadnione zgodnym z prawem celem, a środki osiągnięcia tego celu są właściwe i niezbędne; […]

2. Do celów niniejszej dyrektywy dyskryminacja obejmuje: […]

b) polecenie dyskryminowania osoby ze względu na płeć […]”.

2. Prawo krajowe

Ogólna ustawa o ubezpieczeniu społecznym4 jest stosowana do pracowników fizycznych i umysłowych (§ 270). Paragraf 253 ust. 1 ASVG stanowi, że z chwilą ukończenia zwykłego wieku emerytalnego, który wynosi 65 lat w przypadku mężczyzn i 60 lat w przypadku kobiet, osoba ubezpieczona nabywa prawo do emerytury, pod warunkiem że upłynął okres przewidziany w § 236 ASVG.

W prawie austriackim emerytura ustawowa (przyznawana na podstawie ASVG) nie może ulec zmniejszeniu z powodu utrzymywania stosunku pracy lub samodzielnego wykonywania działalności zawodowej po ukończeniu wieku, z którym wiąże się nabycie prawa do wspomnianej emerytury.

Układem zbiorowym, który znajduje zastosowanie w niniejszej sprawie, jest regulamin służbowy B dla lekarzy i dentystów zatrudnionych w ramach austriackich zakładów ubezpieczenia społecznego5. Tenże układ zbiorowy zawiera przepisy szczególne z zakresu rozwiązywania stosunków pracy, zgodnie z którymi pracownicy z co najmniej 10-letnim starszeństwem służbowym w zakładzie, który ich zatrudnił, mogą zostać zwolnieni tylko ze względu na określone przyczyny.

Paragraf 134 DOB stanowi:

„2. Lekarze chronieni przed zwolnieniem mają prawo do przejścia na emeryturę, jeżeli;

[…] 2) przysługują im prawa emerytalne w rozumieniu § 253 ASVG […].

4. Dyrekcja może przenieść na emeryturę lekarza chronionego przed zwolnieniem, jeżeli lekarz ten: 1) spełnia warunki wymienione w ust. 2 pkt 2”.

Stan faktyczny

Ch. Kleist, urodzona w lutym 1948 r., była zatrudniona na stanowisku głównego lekarza w Pensionsversicherungsanstalt6. Zakład ten podjął decyzję o zwolnieniu wszystkich pracowników, zarówno mężczyzn, jak i kobiet, którzy spełniają przesłanki przejścia na emeryturę określone w DOB. W styczniu 2007 r. Ch. Kleist poinformowała swojego pracodawcę o tym, że nie zamierza przejść na emeryturę w wieku 60 lat, gdyż pragnie kontynuować pracę do ukończenia 65. roku życia. Jednakże w grudniu 2007 r. zakład podjął decyzję w sprawie przeniesienia Ch. Kleist na emeryturę z urzędu.

Rozpatrujący tę sprawę austriacki SN podkreślał, że zawarte w DOB przepisy dotyczące zwolnień stanowią odstępstwo od przepisów ogólnych ustanowionych w ustawodawstwie austriackim, ponieważ te przepisy ogólne stanowią, że, co do zasady, jednostronne zerwanie stosunku pracy nie jest uzasadnione. Jednakże okoliczność ta nie wyklucza stosowania ogólnej ochrony przed nadużyciami dotyczącymi rozwiązywania stosunków pracy, w przypadku gdy takie zerwanie narusza istotne interesy pracownika i gdy pracodawca nie jest w stanie go uzasadnić za pomocą przyczyn związanych z przedsiębiorstwem bądź z osobą pracownika. Sąd Najwyższy stwierdził, że dla celów ustalenia, czy zerwanie stosunku pracy narusza istotne interesy pracownika, bierze się pod uwagę zabezpieczenie socjalne, z którego korzysta, zwłaszcza z tytułu otrzymywania emerytury. Tym samym kryterium posłużono się w przepisie DOB pozwalającym pracodawcy na niestosowanie wobec pracowników, którym przysługuje emerytura, ochrony przed zwolnieniem, wzmocnionej w stosunku do ochrony wynikającej z systemu ustawowego, co daje możliwość zatrudniania młodszych pracowników.

Pytanie prejudycjalne austriackiego SN dotyczyło ustalenia, czy art. 3 ust. 1 lit. c) dyrektywy 76/207 należy interpretować w ten sposób, że przepisy krajowe, które w celu promowania dostępu osób młodszych do zatrudnienia, zezwalają pracodawcy prawa publicznego na rozwiązanie stosunków pracy z pracownikami, którzy nabyli prawa emerytalne, w sytuacji gdy wiek, z którym wiąże się nabycie tego prawa, jest w przypadku kobiet o 5 lat niższy niż w przypadku mężczyzn, stanowi zakazaną w tej dyrektywie dyskryminację ze względu na płeć.

Stanowisko TS

Na wstępie TS podkreślił różnice pomiędzy z jednej strony warunkami przyznania emerytury, a z drugiej strony kryteriami ustania stosunku pracy7. Jeżeli chodzi o drugą z tych kwestii, art. 3 ust. 1 lit. c) dyrektywy 76/207 stanowi, że [...]