Płace na antypodach

A A A

Publiczny dyskurs na temat wysokości płac w Polsce w moim odczuciu koncentruje się wciąż na podchodzeniu do wynagrodzenia jako do czynnika kosztów dla pracodawcy, a więc elementu zmniejszającego jego konkurencyjność w stosunku do innych krajowych lub zagranicznych podmiotów oferujących określone towary lub usługi. Interesujące może być zatem odwołanie się do dyskusji w tym obszarze, które toczą się w innych państwach.

 

Rok 2017 w Australii był okresem szerokiej dyskusji o płacach. Philip Lowe Szef Narodowego Banku Australii (Governor of the Reserve Bank of Australia, RBA) wzywał pracowników do żądania wyższych płac i większej dynamiki ich wzrostu. W czerwcu 2017 r. P. Lowe komentował, że Australii grozi „kryzys niskich płac”. Wypowiedź wywołała komentarze, że większość australijskich pracowników nie ma siły negocjacyjnej, aby takich wzrostów żądać1.

P. Lowe, wskazując na przyczyny małej dynamiki wzrostu płac, podkreślił, że większość pracowników odczuwa „oddech konkurencji na karku”. Tą konkurencją mogą być pracownicy w innych państwach czy rozwój technologii. W przeszłości odczuwali to pracownicy sektora produkcji, teraz w coraz większym stopniu także sektora usług. Do tego dochodzi osłabienie systemu rokowań zbiorowych2. P. Lowe podkreślał, że dla niego jako dla osoby odpowiedzialnej za bank narodowy ta przedłużająca się sytuacja nie jest bez znaczenia. Płace stanowią najważniejszy element dochodu większości gospodarstw domowych, a ich stagnacja przyczynia się do obniżającej się konsumpcji, co następnie wpływa na zbyt niską inflację.

Z australijskiej perspektywy istotnym czynnikiem jest przechodzenie siły roboczej z dobrze płatnych miejsc pracy w sektorze górnictwa do niestabilnych i zdecydowanie gorzej opłacanych miejsc pracy w usługach. Równie istotnym elementem jest to, że do osłabienia pozycji przetargowej pracowników w minionych latach doprowadzono celowo ­– poprzez zmiany prawne ukierunkowane na ograniczenie prawa do rokowań zbiorowych i strajku3. Pisząc o płacach w Australii, trzeba zwrócić uwagę na dwa wydarzenia – dwie decyzje Fair Work Commission (FWC) – pierwsza dotycząca wzrostu płacy minimalnej i druga obniżająca ustawowe dodatki za pracę w niedzielę i święta. W tym miejscu warto wskazać, czym jest i jaką rolę odgrywa FWC. Komisja ds. Uczciwej Pracy jest australijskim krajowym trybunałem do spraw stosunków pracy. Jest niezależnym organem uprawnionym do wykonywania wielu funkcji zgodnie z ustawą Fair Work Act 2009.

W czerwcu 2017 r. FWC podniosła płacę minimalną o 3,3% do wysokości 18,29 dolarów australijskich na godzinę lub 694,40 dolarów za 38-godzinny tydzień pracy. Decyzja ta oznacza, że trzeci rok z koleji wzrost minimalnego wynagrodzenia był wyższy od inflacji. Po podwyżce płaca minimalna stanowi obecnie około 45,0% procent płacy przeciętnej.

Związki zawodowe oczekiwały wzrostu pozwalającego na osiągnięcie w 2020 r. wskaźnika 60% relacji płacy minimalnej do przeciętnej. Aby do tego doszło, w 2017 r. ten wzrost powinien osiągnąć wysokość 6,5%. FWC podkreśliło, że jest swobodne w określaniu kolejnych wzrostów i nie zamierza przyjmować żadnego planu dojścia do określonego wskaźnika, gdyż oznaczałoby, że to interes osób otrzymujących minimalne wynagrodzenie jest z definicji postawiony nad innymi względami4.

Równocześnie FWC obniżyła ustawowe dodatki za pracę w niedzielę i święta. Decyzja dotyczy pracowników zatrudnionych m.in. w handlu, usługach hotelarskich, fast foodach. FWC wskazała, że praca w niedzielę i święta we współczesnej Australii jest mniej dotkliwa i niewygodna dla pracowników, niż to było w przeszłości5.

Informacje dotyczące podniesienia płacy minimalnej w Australii i apeli Szefa RBA o bardziej bojową postawę pracowników w odniesieniu do wzrostu wynagrodzenia można przedstawić na szerszym tle sytuacji dotyczącej wzrostu wynagrodzeń globalnie.

Od wielkiego kryzysu finansowego 2008–2009 upłynęło już prawie 10 lat, co pozwala stwierdzić, że doszło do wykształcenia się nowego stanu równowagi. Patrząc globalnie, wyraźnie widać, że nominalny wzrost płac jest słabszy niż przed wskazanym kryzysem, czyli z jednej strony obserwujemy globalny wzrost aktywności zawodowej, a z drugiej spadek dynamiki wzrostu wynagrodzeń. Wskaźnik aktywności zawodowej w stosunku do 2007 r. prawie wszędzie na świecie się podniósł (ze względu na wzrost wskaźnika aktywności zawodowej osób starszych i kobiet). Na marginesie można wskazać, że jedynym poważnym wyjątkiem jest USA, gdzie w stosunku do 2007 r. obniżył się on o trzy punkty procentowe, co wskazuje na powiększanie się grupy osób zniechęconych do prób poszukiwania pracy6.

Oczywiście dynamika płac zależy od bardzo wielu czynników związanych z sytuacją makroekonomiczną, a także stosunkami przemysłowymi. Wpływają na nią m.in. poziom organizacji pracowników, stopień pokrycia układami zbiorowymi, poziom, na którym są one zawierane, a w razie gdy dominuje poziom zakładowy ­– fakt, czy związki zawodowe koordynują proces rokowań w poszczególnych zakładach, czy też nie7. Spadek udziału płac w globalnym PKB można było zaobserwować już na dwie dekady przed wielkim kryzysem finansowym.

W literaturze wskazuje się, że jedną z przyczyn słabej dynamiki wzrostu płac jest powiększający się udział pracowników, którzy w sposób niedobrowolny zatrudnieni są w niepełnym wymiarze czasu pracy (tzn. tych, którzy chcieliby pracować więcej)8. Kiedy porównamy wskaźnik udziału pracowników niedobrowolnie zatrudnionych w niepełnym wymiarze czasu jako odsetka siły roboczej obecnie i w 2007 r., to zobaczymy, że wzrósł on powszechnie – przykładowo w USA z 0,8% do 1,3%, w Wielkiej Brytanii z 2,4% do 3,9%, a we Francji z 5,3% do 7,8%.

Międzynarodowy Fundusz Walutowy (IMF) wskazuje, że drugą przyczyną jest wzrost zatrudnienia na podstawie umów terminowych. W ponad połowie analizowanych przez IMF państw wskaźnik zatrudnienia terminowego był wyższy w 2016 r. niż 2007 r. Kolejny czynnik, na który zwracają uwagę instytucje finansowe, to globalny spadek wzrostu produktywności pracy9.

Niezależnie od tego, której z przyczyn damy pierwszeństwo: czy będzie ona związana z czynnikami takimi jak zmiana technologiczna, wzrastający poziom konkurencyjności czy kwestie związane ze stosunkami przemysłowymi (jak spadek uzwiązkowienia i skali efektywnych rokowań zbiorowych), to procesy zachodzące w sferze dynamiki wynagrodzeń pracowników rodzą pytania o stabilność globalnego systemu makroekonomicznego opartego w dużej mierze na założeniu ciągłego (i możliwego do osiągnięcia) wzrostu konsumpcji gospodarstw domowych.

 


 

* Biuro Eksperckie KK NSZZ Solidarność.

 

1. S. Long, Reserve Bank boss Philip Lowe urges workers to push for pay rises, ABC News Online 2017, www.abc.net.au/news/2017–06–29/rba-governor-philip-lowe-goes-marxist/8662228 (dostęp z 19.11.2018 r.).

2. P. Lowe, Some evolving questions. Address to the Australian Business Economist Annual Dinner 2017, www.rba.gov.au/speeches/2017/sp-gov-2017–11–21.html (dostęp z 19.11.2018 r.).

3. Zob. www.cpsdialog.pl/images/felietony/F9–2018.pdf (dostęp z 19.11.2018 r.).

4. Fair Work Commission (FWC) annual Review 2016–2017 Preliminary Decision.

5. J. McIvor, R. Markey, Scrutinizing the argument for reducing penalty rates, Journal of Industrial Relation Nr 59 (5)/2017, s. 652–669.

6. Recent wage dynamics in advance economies: drivers and implications, International Monetary Found 2017.

7. F. Kramarz, Offshoring, Wages and Employment: Evidence from Data Matching Imports, Firms, and Workers, [w:] L. Fontagne, A. Harrison (red.), The Factory Free Economy, www.nber.org/papers/w23016 (dostęp z 19.11.2018 r.).

8. D. Blanchflower, A. Posen, Wage and Labor Market Slack: Making the dual Mandate Operational, piie.com/publications/working-papers/wages-and-labor-market-slack-making-dual-mandate-operational (dostęp z 19.11.2018 r.). Ch. Smith, The Effect of Labor Slack on wages: Evidence from State – Level Relationship, www.federalreserve.gov/econresdata/notes/feds-notes/2014/effect-of-labor-slack-on-wages-evidence-from-state-level-relationships-20140602.html (dostęp z 19.11.2018 r.).

9. J. Fernand, Productivity and Potential Output before, during and after Great Recession, www.nber.org/papers/w20248 (dostęp z 19.11.2018 r.); G. Adler i inni, Gone with the Headwinds: Global Productivity, www.imf.org/en/Publications/Staff-Discussion-Notes/Issues/2017/04/03/Gone-with-the-Headwinds-Global-Productivity-44758 (dostęp z 19.11.2018 r.).

Ocena artykułu:
Oceniono 0 razy
Oceniłeś już ten artykuł.
Artykuł został oceniony.
Podziel się ze znajomymi
Artykuł:
Płace na antypodach
Barbara Surdykowska
Do:
Od:
Wiadomość:
Zaloguj się lub zarejestruj, aby dodać komentarz.
 
Wyrok V CSK 283/10
Obliczanie terminu przedawnienia roszczenia o zachowek
Zamów
 

Prenumerata

Moduł tematyczny