Podatek VAT – przeniesienie własności nieruchomości w zamian za odszkodowanie jako transakcja podlegająca opodatkowaniu

A A A

Wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (dalej: TSUE, Trybunał) z 13.6.2018 r. w sprawie Minister Finansów przeciwko Gminie Wrocław (dalej: Gmina).

Przedmiotem wyroku była kwestia rozstrzygnięcia, czy przeniesienie z mocy prawa nieruchomości w zamian za odszkodowanie stanowi odpłatną dostawę towarów opodatkowaną VAT. W tym kontekście były badane polskie przepisy ustawy o podatku od towarów i usług w świetle ich zgodności z przepisami dyrektywy Rady 2006/112/WE z 28.11.2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (dalej: Dyrektywa VAT).

W omawianej sprawie Gmina zwróciła się do Ministra Finansów z wnioskiem o wydanie indywidualnej interpretacji podatkowej. Gmina Wrocław jest miastem na prawach powiatu, zarejestrowana jako podatnik VAT. Organem wykonawczym Gminy jest Prezydent, który zgodnie z polskimi przepisami, jest jednocześnie przedstawicielem Skarbu Państwa, mającym za zadanie zarządzanie położonymi na terytorium Gminy nieruchomościami należącymi do Skarbu Państwa. W związku z budową drogi krajowej, zgodnie z decyzją Wojewody Dolnośląskiego, nieruchomości należące do Gminy zostały przeniesione na Skarb Państwa. W zamian za przeniesienie nieruchomości Gmina otrzymała odszkodowanie. Organem, który miał dokonać wypłaty odszkodowania, był Prezydent, jako podmiot zarządzający majątkiem Skarbu Państwa.

W związku z zawiłą relacją prawną pomiędzy jednostką samorządu terytorialnego, jej organami i Skarbem Państwa, powstała wątpliwość, czy przeniesienie z mocy prawa własności nieruchomości w zamian za odszkodowanie stanowi odpłatną dostawę towarów opodatkowaną VAT, a w przypadku udzielenia na to pytanie odpowiedzi twierdzącej, który podmiot powinien zostać wskazany na fakturze VAT jako nabywca towarów.

Minister Finansów w wydanej interpretacji uznał, że doszło do odpłatnej dostawy towarów podlegającej opodatkowaniu VAT, ponieważ własność nieruchomości została przeniesiona z Gminy na Skarb Państwa w zamian za odszkodowanie. Organ podatkowy wskazał, że podatnikiem VAT w tej transakcji jest Gmina, ponieważ jej Prezydent nie jest podmiotem prowadzącym samodzielnie działalność gospodarczą i nie działa na własną odpowiedzialność. Minister uznał, że na Gminie ciążył obowiązek udokumentowania dostawy wywłaszczonych nieruchomości fakturą, na której jako sprzedawcę i nabywcę należało wskazać Prezydenta Gminy działającego jednocześnie jako organ wykonawczy Gminy i jako reprezentant Skarbu Państwa, na którym ciąży zarządzanie nieruchomościami Skarbu Państwa położonymi na terytorium Gminy.

Nie zgadzając się z wydaną interpretacją, Gmina wniosła skargę do sądu. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że szczególny charakter transakcji budzi wątpliwości, i postanowił zwrócić się do TSUE z następującym pytaniem prejudycjalnym:

Czy przeniesienie z mocy prawa własności nieruchomości Gminy na własność Skarbu Państwa w zamian za odszkodowanie, w sytuacji gdy z regulacji krajowego porządku prawnego wynika, że nieruchomościami tymi gospodaruje nadal Prezydent Gminy – reprezentant Skarbu Państwa, jednocześnie będący organem wykonawczym Gminy – stanowi czynność opodatkowaną w rozumieniu przepisów Dyrektywy VAT?

Trybunał uznał, że istotą zadanego pytania jest ustalenie, czy przepisy Dyrektywy VAT należy interpretować w ten sposób, że stanowi transakcję podlegającą opodatkowaniu VAT przeniesienie własności nieruchomości należącej do podatnika VAT na rzecz Skarbu Państwa, dokonane z mocy prawa i w zamian za zapłatę odszkodowania, w sytuacji, w której ta sama osoba reprezentuje zarazem organ wywłaszczający i wywłaszczaną gminę i w której ta ostatnia nadal w praktyce zarządza daną nieruchomością, nawet jeżeli wypłata odszkodowania ­została dokonana tylko jako wewnętrzne przeksięgowanie w budżecie gminy.

W tym kontekście skład orzekający zauważył, że Dyrektywa VAT i wspólny system podatku opierają się na jednolitej definicji transakcji podlegających opodatkowaniu. Zgodnie z przepisami Dyrektywy VAT (art. 14 ust. 1), za dostawę towarów uznaje się przeniesienie prawa do rozporządzania rzeczą jak właściciel. Jednakże za dostawę towaru uznaje się także przeniesienie prawa do własności do towaru w zamian za odszkodowanie, z nakazu wydanego przez organ władzy publicznej (art. 14 ust. 2). Zdaniem TSUE przepis ten stanowi przepis szczególny w stosunku do ogólnej definicji dostawy towarów (wskazanej w art. 14 ust. 1) i należy go interpretować w oderwaniu od tej ogólnej definicji. Tym samym zakwalifikowanie danej transakcji, jako dostawy towarów podlegającej opodatkowaniu, zgodnie z art. 14 ust. 2 Dyrektywy VAT, wymaga jednoczesnego spełnienia trzech przesłanek – musi nastąpić przeniesienie prawa własności, musi to nastąpić z nakazu władzy publicznej i musi to nastąpić po wypłacie odszkodowania. Trybunał podkreślił jednak, że przeniesienie prawa własności, o którym mowa we wskazanym przepisie, nie może być rozumiane jako przeniesienie tego prawa w sensie ekonomicznym. Wystarczające jest bowiem przeniesienie własności w sensie formalnoprawnym. Wskazana regulacja odnosi się bowiem do przeniesienia własności, a nie do przeniesienia prawa do rozporządzania rzeczą jak właściciel. Zatem wystarczy przeniesienie prawa własności w rozumieniu formalnego tytułu prawnego do danej nieruchomości, aby taką transakcję uznać za dostawę towarów podlegającą opodatkowaniu, jeśli pozostałe przesłanki przewidziane przez ten przepis są spełnione.

Ponadto, jak zauważył skład orzekający, z uwagi na brzmienie art. 14 ust. 2 Dyrektywy VAT, nie ma znaczenia kwestia odpłatności przeniesienia własności, gdyż przepis ten odnosi się wyłącznie do wypłaty odszkodowania. Tym samym, w omawianej sprawie, nie jest istotne, że wypłata odszkodowania nastąpiła wyłącznie w formie wewnętrznego przeksięgowania w ramach tego samego budżetu.

Biorąc pod uwagę, że własność nieruchomości została formalnie przeniesiona, przeniesienie miało miejsce na mocy nakazu władzy publicznej i nastąpiła wypłata odszkodowania z tego tytułu, to zdaniem TSUE zostały spełnione wszystkie przesłanki do uznania, że nastąpiła dostawa towarów podlegająca opodatkowaniu VAT.

Mając na uwadze powyższe wnioski, Trybunał, odpowiadając na zadane pytanie, uznał, że przepisy Dyrektywy VAT należy interpretować w ten sposób, że przeniesienie własności nieruchomości należącej do podatnika VAT na rzecz Skarbu Państwa, dokonane z mocy prawa i w zamian za zapłatę odszkodowania, w sytuacji, w której ta sama osoba reprezentuje zarazem organ wywłaszczający i wywłaszczaną Gminę i w której Gmina nadal w praktyce zarządza daną nieruchomością, nawet jeżeli wypłata odszkodowania została dokonana tylko jako wewnętrzne przeksięgowanie w budżecie Gminy, stanowi transakcję podlegającą opodatkowaniu VAT.


Opracowanie: Joanna Fiema-Kurek, radca prawny
Kancelaria Hogan Lovells

Ocena artykułu:
Oceniono 0 razy
Oceniłeś już ten artykuł.
Artykuł został oceniony.
Podziel się ze znajomymi
Artykuł:
Podatek VAT – przeniesienie własności nieruchomości w zamian za odszkodowanie jako transakcja podlegająca opodatkowaniu
Do:
Od:
Wiadomość:
Komentarze
Brak komentarzy
Zaloguj się lub zarejestruj, aby dodać komentarz.
 
Wyrok V CSK 283/10
Obliczanie terminu przedawnienia roszczenia o zachowek
Zamów
 

Prenumerata

Moduł tematyczny
Kalendarz wydarzeń